In een modulaire cleanroom zijn vooral de wandpanelen, plafondmodules, deuren, verlichting en gowningcomponenten later opnieuw in te delen. De luchtbehandeling, de filtering en de drukregeling liggen daarentegen grotendeels vast, omdat ze op de oorspronkelijke indeling zijn berekend. Een flexibele cleanroom herconfigureren is dus goed mogelijk, zolang de luchtstromen en de klasse-eisen in balans blijven.
Hieronder lees je per onderdeel wat je kunt verplaatsen, wat beperkt is en waar je rekening mee houdt voordat je een modulaire cleanroom opnieuw indeelt.
Welke wanden en plafonds zijn eenvoudig te verplaatsen?
Modulaire wandpanelen en plafondmodules zijn het makkelijkst te verplaatsen, omdat ze demonteerbaar zijn opgebouwd met een profielsysteem. Je kunt wanden verplaatsen, deuren op een andere plek plaatsen en ruimtes samenvoegen of splitsen, zonder dat je de bouwkundige schil hoeft te slopen.
Wat in de praktijk goed te herindelen is:
- Wandpanelen: losse panelen in een systeemprofiel kun je uitnemen, verplaatsen of vervangen.
- Deuren, vensters en doorgeefluiken: deze zitten vaak in standaardmaten en passen in een nieuw paneelveld.
- Plafondmodules en verlichting: cleanroomarmaturen en plafondpanelen zijn verwisselbaar, mits de ophangconstructie het toelaat.
- Gowningcomponenten: sluizen en kleedruimtes zijn vaak modulair opgebouwd en dus aan te passen.
Let wel op de aansluitingen. Elke wand die je verplaatst, raakt ook de kitnaden, de randafwerking en de doorvoeren voor leidingen en kabels. Die moeten na een wijziging weer luchtdicht en reinigbaar zijn. Ook de ophangconstructie en draagkracht van het plafond bepalen hoeveel vrijheid je hebt.
Wat ligt vast in de luchtbehandeling en installaties?
De luchtbehandelingsunit, de ventilatiekanalen, de HEPA-filters en de drukregeling liggen grotendeels vast. Ze zijn gedimensioneerd op het volume, de luchtverversing en de drukverschillen van de oorspronkelijke indeling. Wijzig je de indeling sterk, dan moet je de installatie opnieuw laten doorrekenen en vaak aanpassen.
De belangrijkste vaste onderdelen zijn:
- Luchtbehandelingsunit: de capaciteit is afgestemd op het totale luchtdebiet.
- Kanalen en luchtverdeling: de plek van toevoer en retour bepaalt de luchtstroom door de ruimte.
- HEPA-filterplafond of filterunits: de dichtheid en plaatsing hangen samen met de gewenste klasse.
- Drukregeling: drukcascades tussen ruimtes werken alleen als de indeling klopt.
Kleine wijzigingen, zoals een wand een paar meter verschuiven, lossen installateurs vaak op door filters of roosters te verplaatsen of af te regelen. Grote ingrepen, zoals een extra ruimte van hogere klasse, vragen om nieuw ontwerpwerk voor de cleanroomluchtbehandeling. Laat dit altijd door de installatiepartner beoordelen voordat je de wanden gaat verplaatsen.
Welke cleanroomklasse-eisen beperken een nieuwe indeling?
De cleanroomklasse volgens ISO 14644 bepaalt hoeveel deeltjes per kubieke meter lucht zijn toegestaan en daarmee hoeveel luchtverversing, filtering en drukverschil nodig zijn. Hoe strenger de klasse, hoe minder ruimte je hebt om te schuiven met wanden, doorgangen en looproutes.
In de praktijk spelen drie punten mee, vooral bij ISO-klasse 6, 7 en 8:
- Luchtverversing: een lagere klasse (zoals ISO 6) vraagt een hoger luchtdebiet, dus minder speling in de indeling.
- Drukcascade: ruimtes met een hogere klasse moeten een hogere overdruk houden dan aangrenzende ruimtes. Een nieuwe indeling mag deze volgorde niet doorbreken.
- Personen- en materiaalstromen: schone en minder schone routes mogen elkaar niet kruisen, zeker niet in farmaceutische omgevingen die ook met GMP te maken hebben.
Ga je een ruimte naar een hogere klasse omzetten, dan is dat meestal geen kwestie van alleen wanden verplaatsen. Je moet dan de filtering en de luchtstroom aanpassen. Een indeling binnen dezelfde klasse is veel eenvoudiger.
Moet een cleanroom na herindeling opnieuw worden gecertificeerd?
Ja, na een wezenlijke herindeling is herkwalificatie nodig. Verplaats je wanden, filters of luchtstromen, dan verandert het gedrag van de lucht in de ruimte. Metingen volgens ISO 14644 laten dan zien of de cleanroom nog aan de klasse voldoet. Bij kleine, niet-kritieke wijzigingen kan een beperkt onderzoek volstaan.
Een cleanroomherkwalificatie omvat doorgaans:
- deeltjestellingen om de klasse te bevestigen
- filterlektesten van de HEPA-filters
- meting van luchtsnelheden en luchtverversing
- controle van de drukverschillen tussen ruimtes
- visualisatie van de luchtstroming waar dat relevant is
Hoe uitgebreid de testen zijn, hangt af van de aard van de wijziging en van jouw kwaliteitssysteem. Bespreek dit daarom vooraf, zodat de herindeling, de reiniging en de meting netjes op elkaar aansluiten en je cleanroom zo kort mogelijk buiten gebruik is.
Hoe plan je een cleanroom flexibel voor toekomstige wijzigingen?
Je plant een flexibele cleanroom door al bij het ontwerp rekening te houden met groei en veranderende processen. Kies een modulair systeem, bouw wat extra capaciteit in de installaties in en leg doorvoeren en leidingen zo aan dat ze later aan te passen zijn. Zo kun je een cleanroom uitbreiden of herconfigureren zonder grote ingrepen.
Praktische tips voor een toekomstbestendig ontwerp:
- Reken met extra capaciteit: dimensioneer de luchtbehandeling met ruimte voor uitbreiding.
- Kies een modulair wand- en plafondsysteem: met standaardmaten en demonteerbare profielen.
- Zorg voor ruime ophangconstructies: zodat plafonds extra belasting kunnen dragen.
- Maak reservedoorvoeren: voor leidingen en kabels die later nodig zijn.
- Denk in zones: plan ruimtes zo dat je ze kunt samenvoegen of splitsen.
- Leg alles vast in documentatie: tekeningen en rapporten maken een latere aanpassing en herkwalificatie veel sneller.
Het loont om hierover vooraf met je bouwpartner na te denken. Een paar slimme keuzes in het ontwerp besparen later veel tijd bij elke aanpassing.
Hoe helpt CTC Solutions bij een flexibele, modulaire cleanroom?
Wij ontwerpen en bouwen cleanrooms die klaar zijn voor verandering. Als onafhankelijke bouwmeester coördineren we alle disciplines, van bouwkundig tot elektrotechnisch en werktuigbouwkundig, zodat je één aanspreekpunt hebt. Voor de installaties werken we samen met vaste partners, zodat een herindeling technisch klopt.
Dit kunnen wij voor je doen:
- een turnkey cleanroom ontwerpen en bouwen die uitbreiding en herindeling al in het concept meeneemt
- bouwkundige aanpassingen aan wanden, plafonds, vloeren en ophangconstructies uitvoeren
- de coördinatie met onze installatiepartners voor luchtbehandeling en drukregeling verzorgen
- de validatie en certificering na een herindeling begeleiden volgens ISO 14644
- onderhoud en keuringen uitvoeren, zodat je cleanroom op orde blijft
Wij richten ons op ISO-klasse 6, 7 en 8 voor onder meer farma, high-tech en chemie. Plan je een nieuwe indeling of wil je weten wat er in jouw cleanroom mogelijk is? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek over jouw situatie.