Wat zijn enkele veelvoorkomende fouten in cleanrooms?

Een cleanroom bouwen is precisiewerk waarbij zelfs kleine fouten grote gevolgen kunnen hebben. Van een verkeerd ontwerp tot een gemiste certificering: de risico’s zijn reëel en de kosten van herstelwerk lopen snel op. Wie de meest voorkomende valkuilen kent, kan ze tijdig vermijden en zorgt voor een gecontroleerde omgeving die ook op de lange termijn aan de eisen voldoet.

Of je nu een nieuwe cleanroom laat bouwen of een bestaande ruimte wilt optimaliseren, inzicht in veelgemaakte fouten is essentieel. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over cleanroomfouten, van ontwerp tot certificering en leverancierskeuze.

Wat zijn de meest gemaakte fouten bij cleanroomontwerp?

De meest gemaakte fouten bij cleanroomontwerp zijn een onvoldoende doordachte luchtstroomstrategie, het negeren van drukopbouw tussen zones en het ontbreken van een duidelijke scheiding tussen schone en vuile routes. Deze ontwerpfouten leiden direct tot contaminatierisico’s die later nauwelijks te corrigeren zijn zonder ingrijpende aanpassingen.

Een veelvoorkomend probleem is dat het ontwerp wordt gemaakt zonder rekening te houden met de specifieke processen die in de ruimte plaatsvinden. Een cleanroom voor farmaceutische productie heeft andere eisen dan een cleanroom voor halfgeleiders. Wie dit verschil negeert, bouwt een ruimte die technisch gezien voldoet aan een norm, maar in de praktijk niet aansluit op het werkproces.

Daarnaast wordt de gowningruimte regelmatig onderschat. De sluis tussen de buitenwereld en de cleanroom is een kritisch onderdeel van het ontwerp. Een te kleine of slecht gepositioneerde gowningruimte vergroot de kans op insleep van deeltjes aanzienlijk. Ook het materiaalgebruik voor wanden, vloeren en plafonds wordt soms gekozen op basis van prijs in plaats van reinigbaarheid en duurzaamheid, wat op termijn problemen geeft.

Hoe ontstaat contaminatie door fouten in de bouw?

Contaminatie door bouwfouten ontstaat wanneer materialen, verbindingen of installaties niet voldoen aan de reinheids- en dichtheidseisen van de cleanroom. Denk aan onvoldoende afgedichte naden, verkeerd geplaatste HEPA-filters of het gebruik van materialen die deeltjes of gassen afgeven. Deze fouten zijn tijdens de bouw soms onzichtbaar, maar worden na ingebruikname snel merkbaar.

Een specifiek risico is het bouwen met materialen die niet geschikt zijn voor de beoogde cleanroomklasse. Sommige bouwmaterialen geven vluchtige organische stoffen af of zijn moeilijk te reinigen, wat leidt tot aanhoudende contaminatie. Hetzelfde geldt voor slecht geplaatste installaties: een luchtkanaal met een kleine lekkage kan de luchtreinheid van de hele ruimte ondermijnen.

Ook de bouwfase zelf vormt een risico. Tijdens de constructie worden stof en vuil geproduceerd. Als er geen strikte protocollen gelden voor schoonmaak en afscherming van al geplaatste componenten, kunnen deeltjes zich vastzetten in filters of op oppervlakken die later moeilijk bereikbaar zijn. Een goede bouwcoördinatie met oog voor contaminatiebeheersing is daarom onmisbaar.

Welke fouten worden gemaakt bij cleanroomcertificering en -classificatie?

Veelgemaakte fouten bij cleanroomcertificering zijn het kiezen van een onjuiste ISO 14644-klasse, het uitvoeren van metingen onder verkeerde omstandigheden en het niet op de juiste manier documenteren van de testresultaten. Deze fouten leiden tot een certificering die niet aansluit bij de werkelijke eisen van het proces of de regelgeving.

De ISO 14644-norm beschrijft nauwkeurig hoe een cleanroom geclassificeerd moet worden op basis van het aantal deeltjes per kubieke meter lucht. Een fout die regelmatig voorkomt, is dat de classificatie wordt bepaald in de ‘at rest’-toestand, terwijl het proces vereist dat ook de ‘in operation’-situatie wordt getest. Het verschil tussen deze twee meetmomenten kan aanzienlijk zijn.

Classificatie versus certificering: wat is het verschil?

Classificatie is het vaststellen van de ISO-klasse op basis van deeltjesmetingen. Certificering gaat verder en omvat ook het testen van luchtstroom, drukopbouw, filterintegriteit en andere parameters. Wie alleen een classificatie uitvoert en dit presenteert als volledige certificering, voldoet mogelijk niet aan de eisen van toezichthouders, zoals de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) bij farma of medische hulpmiddelen.

Een andere fout is het inschakelen van een partij die niet onafhankelijk is of niet beschikt over geaccrediteerde meetapparatuur. De betrouwbaarheid van de certificering staat of valt met de kwaliteit van de meetmethode en de onafhankelijkheid van de uitvoerende partij.

Waarom voldoet een cleanroom na verloop van tijd niet meer aan de normen?

Een cleanroom voldoet na verloop van tijd niet meer aan de normen doordat filters verslijten, installaties degraderen en processen of bezetting veranderen zonder dat de cleanroom daarop wordt aangepast. Zonder structureel onderhoud en periodieke hercertificering volgens ISO 14644 neemt de prestatie van een cleanroom geleidelijk af, vaak zonder dat dit direct zichtbaar is.

HEPA-filters hebben een beperkte levensduur. Wanneer ze niet tijdig worden vervangen of getest op integriteit, neemt de filtratiekwaliteit af. Hetzelfde geldt voor de drukverschillen tussen zones: als de balans in het ventilatiesysteem verschuift door slijtage of aanpassingen elders in het gebouw, kan de cleanroom zijn beschermende functie verliezen.

Veranderingen in gebruik vormen een onderschat risico. Wanneer een bedrijf meer medewerkers inzet, nieuwe apparatuur plaatst of het productieproces wijzigt, veranderen de belasting en de eisen aan de ruimte. Als de cleanroom niet opnieuw wordt geëvalueerd en indien nodig aangepast, ontstaat er een kloof tussen de werkelijke prestatie en de vereiste norm. Preventief onderhoud en regelmatige hercertificering zijn dan ook geen luxe, maar een noodzaak.

Hoe voorkom je fouten bij de keuze van een cleanroomleverancier?

Fouten bij de keuze van een cleanroomleverancier voorkom je door te selecteren op aantoonbare ervaring in jouw sector, een integraal aanbod dat ontwerp én uitvoering omvat, en transparantie over certificeringen en kwaliteitsborging. Een leverancier die slechts één discipline afdekt, vergroot de kans op coördinatieproblemen en het afschuiven van verantwoordelijkheid.

Vraag altijd naar referentieprojecten in vergelijkbare sectoren en naar de manier waarop de leverancier omgaat met normwijzigingen en hercertificering. Een betrouwbare partner denkt proactief mee en informeert je wanneer aanpassingen nodig zijn, in plaats van af te wachten tot problemen zich voordoen.

Let ook op de vraag wie de eindverantwoordelijkheid draagt. Sommige leveranciers werken met veel onderaannemers zonder duidelijke centrale regie. Dit leidt tot onduidelijkheid over aansprakelijkheid en kwaliteitsbewaking. Een leverancier die als onafhankelijk bouwmeester fungeert en alle disciplines coördineert, biedt meer zekerheid over het eindresultaat.

Hoe CTC Solutions je helpt fouten in cleanrooms te voorkomen

Wij begrijpen dat cleanroomprojecten complex zijn en dat fouten in elk stadium grote gevolgen kunnen hebben. Daarom bieden wij een volledig ontzorgend traject, van de eerste adviesgesprekken tot en met de nazorg na oplevering. Als onafhankelijk cleanroombouwmeester met bewezen ervaring bewaken wij het overzicht en coördineren wij alle betrokken disciplines.

Concreet betekent dit dat wij:

  • Het ontwerp afstemmen op jouw specifieke processen, sector en ISO 14644-classificatie-eisen
  • Alle bouwkundige en installatietechnische partijen coördineren vanuit één verantwoordelijk aanspreekpunt
  • Materialen en uitvoering toetsen op reinigbaarheid, duurzaamheid en normeisen
  • Certificering en classificatie correct uitvoeren en documenteren conform de geldende normen
  • Preventief onderhoud en hercertificering verzorgen, zodat jouw cleanroom ook op de lange termijn aan de eisen voldoet

Of het nu gaat om een nieuwe cleanroom van enkele vierkante meters of een grootschalige uitbreiding rond bestaande installaties: wij leveren een turnkey cleanroomoplossing op maat die aansluit op jouw eisen en bedrijfsprocessen. Neem contact op met CTC Solutions en ontdek hoe wij jouw cleanroomproject van begin tot eind in goede banen leiden.