Wat zijn de vereisten voor een ISO klasse 7 cleanroom?

Een ISO-klasse 7-cleanroom is een van de meest gebruikte cleanroomklassen in de industrie. Of je nu actief bent in de farmaceutische sector, de medische technologie of de hightechproductie, de kans is groot dat ISO-klasse 7 een relevante norm is voor jouw werkomgeving. Maar wat houdt deze klasse precies in, welke eisen gelden er en hoe zorg je ervoor dat je aan alle vereisten voldoet?

In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over ISO-klasse 7-cleanrooms, van de basisvereisten tot de meest voorkomende fouten. We baseren ons daarbij op de internationale norm ISO 14644, die wereldwijd de standaard is voor de classificatie en het beheer van cleanrooms.

Wat is een ISO-klasse 7-cleanroom?

Een ISO-klasse 7-cleanroom is een gecontroleerde omgeving waarbij de maximale concentratie deeltjes in de lucht is vastgelegd volgens de norm ISO 14644-1. Concreet betekent dit dat er per kubieke meter lucht maximaal 352.000 deeltjes van 0,5 micrometer of groter aanwezig mogen zijn. Dit maakt ISO-klasse 7 geschikt voor processen die een hoge mate van reinheid vereisen, maar waarbij de strengste klassen niet noodzakelijk zijn.

ISO-klasse 7 wordt veel toegepast in sectoren zoals de farmaceutische industrie, de productie van medische hulpmiddelen, halfgeleiders en precisie-instrumenten. De ruimte is ontworpen om contaminatie door stofdeeltjes, micro-organismen en andere verontreinigingen te minimaliseren. Dit vereist een zorgvuldig ontworpen luchtbehandelingssysteem, specifieke bouwmaterialen en strikte gedragsprotocollen voor iedereen die de ruimte betreedt.

Welke luchtzuiverheidseisen gelden voor ISO-klasse 7?

Volgens ISO 14644-1 geldt voor een ISO-klasse 7-cleanroom een maximale deeltjesconcentratie van 352.000 deeltjes per m³ voor deeltjes van 0,5 µm of groter, en maximaal 2.930 deeltjes per m³ voor deeltjes van 5 µm of groter. Deze grenswaarden gelden in de operationele toestand van de ruimte.

Om aan deze luchtzuiverheidseisen te voldoen, zijn de volgende maatregelen doorgaans vereist:

  • Een luchtverversingssnelheid van minimaal 60 tot 90 keer per uur, afhankelijk van de toepassing en de warmtebelasting in de ruimte.
  • HEPA-filters (High Efficiency Particulate Air) die minimaal 99,97% van de deeltjes van 0,3 µm tegenhouden.
  • Een overdruk ten opzichte van aangrenzende, minder reine ruimtes om instroom van verontreinigde lucht te voorkomen.
  • Laminaire of turbulente luchtstroom, afhankelijk van de specifieke procesvereisten.

De luchtzuiverheidseisen gelden zowel in de toestand “at rest” (wanneer de ruimte leeg is maar operationeel) als in de toestand “in operation” (tijdens gebruik). ISO 14644 maakt dit onderscheid expliciet, en bij certificering worden beide situaties getoetst.

Welke installatie-eisen zijn er voor een klasse 7-cleanroom?

De installatie-eisen voor een ISO-klasse 7-cleanroom omvatten zowel de bouwkundige als de installatietechnische aspecten van de ruimte. Denk aan de luchtbehandeling, de materiaalkeuze voor wanden, vloeren en plafonds, de verlichting en de doorvoeren voor leidingen en kabels.

Bouwkundige vereisten

De wanden, vloeren en plafonds van een klasse 7-cleanroom moeten gladde, niet-poreuze oppervlakken hebben die eenvoudig te reinigen en te desinfecteren zijn. Naden en hoeken worden afgerond om ophoping van stof te voorkomen. Materialen zoals roestvast staal, gecoat aluminium en speciale epoxyvloeren zijn gebruikelijk.

Installatietechnische vereisten

Op installatietechnisch vlak gelden de volgende eisen:

  • Een volledig gedimensioneerd HVAC-systeem met HEPA-filtratie en nauwkeurige regeling van temperatuur en luchtvochtigheid.
  • Overdrukregeling ten opzichte van aangrenzende ruimtes, inclusief sluizen (airlocks) bij de toegang.
  • Monitoringsystemen voor continue meting van deeltjesconcentratie, temperatuur, luchtvochtigheid en drukverschil.
  • Speciale verlichtingsarmaturen die in het plafond zijn geïntegreerd en geen stof kunnen verzamelen.
  • Doorvoeren voor leidingen en kabels die hermetisch zijn afgedicht om lekkage te voorkomen.

Wat is het verschil tussen ISO-klasse 7 en GMP-klasse C?

ISO-klasse 7 en GMP-klasse C zijn grotendeels equivalent, maar niet identiek. GMP-klasse C is de classificatie die wordt gebruikt in de farmaceutische industrie op basis van de EU-GMP-richtlijnen. In de toestand “at rest” correspondeert GMP-klasse C met ISO-klasse 7, maar in de toestand “in operation” komen de grenswaarden overeen met ISO-klasse 8.

Het belangrijkste verschil zit in de context en de aanvullende eisen. ISO 14644 richt zich uitsluitend op de deeltjesconcentratie in de lucht. GMP-klasse C gaat verder en stelt ook eisen aan microbiologische monitoring, personeelshygiëne, kledingprotocollen en documentatie. Voor farmaceutische bedrijven die onder GMP-regelgeving vallen, is het dus niet voldoende om alleen aan ISO-klasse 7 te voldoen. Ze moeten ook voldoen aan de aanvullende GMP-vereisten die zijn vastgelegd in Annex 1 van de EU-GMP-richtlijn.

Voor niet-farmaceutische toepassingen, zoals de productie van halfgeleiders of medische hulpmiddelen, is ISO-klasse 7 op basis van ISO 14644 doorgaans de relevante referentienorm.

Hoe wordt een ISO-klasse 7-cleanroom gecertificeerd?

Een ISO-klasse 7-cleanroom wordt gecertificeerd door een onafhankelijke partij die metingen uitvoert conform ISO 14644-1 en ISO 14644-2. De certificering bestaat uit een reeks gestandaardiseerde tests die aantonen dat de ruimte voldoet aan de vastgestelde grenswaarden voor deeltjesconcentratie.

Het certificeringsproces verloopt doorgaans in de volgende stappen:

  1. Bepalen van het meetplan: Op basis van de vloeroppervlakte van de cleanroom wordt het minimale aantal meetpunten bepaald conform ISO 14644-1.
  2. Uitvoeren van deeltjestellingen: Met een gekalibreerde deeltjesteller worden op alle meetpunten metingen uitgevoerd, zowel “at rest” als “in operation”.
  3. Aanvullende tests: Naast deeltjestellingen worden ook de HEPA-filters getest op lekken (DOP/PAO-test), wordt de luchtstroomsnelheid gemeten en wordt het drukverschil gecontroleerd.
  4. Rapportage en certificaat: De resultaten worden vastgelegd in een gedetailleerd rapport. Bij goedkeuring ontvangt de opdrachtgever een certificaat dat de conformiteit met ISO-klasse 7 bevestigt.

Recertificering is vereist na wijzigingen aan de installatie, na onderhoud aan het HVAC-systeem of op vaste intervallen conform ISO 14644-2, doorgaans jaarlijks of halfjaarlijks, afhankelijk van de klasse en de toepassing.

Welke fouten worden het vaakst gemaakt bij klasse 7-cleanrooms?

De meest voorkomende fouten bij ISO-klasse 7-cleanrooms zijn onvoldoende luchtverversing, onjuiste drukregeling, het gebruik van verkeerde bouwmaterialen en het verwaarlozen van gedragsprotocollen door gebruikers. Deze fouten leiden er vaak toe dat de ruimte bij certificering of na verloop van tijd in gebruik niet (meer) voldoet aan de ISO 14644-norm.

Specifieke valkuilen zijn onder andere:

  • Onderschatting van de warmtebelasting: Machines en mensen produceren warmte, wat het HVAC-systeem extra belast. Een ondergedimensioneerd systeem kan de vereiste luchtverversingssnelheid niet halen.
  • Lekken in de gebouwschil: Slecht afgedichte doorvoeren, deuren of plafondpanelen zorgen voor instroom van verontreinigde lucht en verstoren de overdruk.
  • Verkeerde materiaalkeuze: Materialen die deeltjes afgeven of moeilijk te reinigen zijn, verhogen de deeltjesconcentratie structureel.
  • Geen of onvoldoende training van gebruikers: Mensen zijn de grootste bron van contaminatie in een cleanroom. Zonder strikte kledingprotocollen en gedragsregels is het vrijwel onmogelijk om aan ISO-klasse 7 te voldoen.
  • Geen periodieke hercertificering: Een eenmalige certificering is geen garantie voor blijvende conformiteit. Regelmatige monitoring en hercertificering zijn essentieel.

Een goede voorbereiding en een integraal ontwerp, waarbij bouwkundige en installatietechnische aspecten vanaf het begin op elkaar worden afgestemd, voorkomen de meeste van deze fouten.

Hoe CTC Solutions helpt bij het realiseren van een ISO-klasse 7-cleanroom

Een ISO-klasse 7-cleanroom bouwen die voldoet aan alle vereisten van ISO 14644 is een complex traject waarbij bouwkunde, installatietechniek en proceskennis samenkomen. Wij begeleiden dit traject van begin tot eind, zodat jij je kunt richten op je kernactiviteiten.

Wat wij bieden:

  • Advies en pre-engineering op basis van jouw classificatie-eisen en procesvereisten.
  • Integraal ontwerp waarbij bouwkundige en installatietechnische aspecten op elkaar worden afgestemd.
  • Coördinatie van alle betrokken onderaannemers, van HVAC-specialisten tot bouwpartners.
  • Begeleiding van het certificeringstraject conform ISO 14644-1 en ISO 14644-2.
  • Onderhoud en periodieke hercertificering om blijvende conformiteit te garanderen.

Of het nu gaat om een nieuwe cleanroom van enkele tientallen vierkante meters of een grootschalig project rond bestaande installaties, wij leveren een turnkeyoplossing voor complete cleanroomprojecten die volledig is afgestemd op jouw sector en vereisten. Neem contact op met CTC Solutions voor een vrijblijvend adviesgesprek en ontdek hoe wij jouw cleanroomproject van ontwerp tot oplevering in goede banen leiden.