Wat zijn de eisen voor een cleanroom van klasse 7?

Een cleanroom van klasse 7 is een van de meest gebruikte classificaties in de industrie. Of je nu actief bent in de farmaceutische sector, de halfgeleiderindustrie of de medische technologie, de kans is groot dat klasse 7 een rol speelt in jouw productieomgeving. Maar wat houdt deze classificatie precies in, en aan welke eisen moet zo’n ruimte voldoen?

In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over ISO-klasse 7-cleanrooms, van de technische specificaties tot certificering en kosten. Zo weet je precies waar je aan toe bent voordat je een project opstart.

Wat is een cleanroom van klasse 7 precies?

Een cleanroom van klasse 7 is een gecontroleerde omgeving die voldoet aan de ISO 14644-1-norm voor luchtzuiverheid, waarbij het maximale aantal deeltjes van 0,5 micrometer of groter per kubieke meter lucht niet meer dan 352.000 mag bedragen. Dit maakt het een middelzware cleanroomklasse, geschikt voor processen die gevoelig zijn voor verontreiniging, maar geen extreem hoge reinheid vereisen.

Klasse 7 staat ook wel bekend als ISO-klasse 7 en komt overeen met de vroegere Federal Standard 209E-klasse 10.000. De ruimte is zo ontworpen dat de lucht continu wordt gefilterd, gecirculeerd en gecontroleerd om deeltjes, micro-organismen en andere contaminanten op een aanvaardbaar niveau te houden. Typische toepassingen zijn onder meer de productie van farmaceutische producten, medische hulpmiddelen, elektronische componenten en precisie-instrumenten.

Welke deeltjes- en luchtkwaliteitseisen gelden voor klasse 7?

Volgens ISO 14644-1 mag een klasse 7-cleanroom maximaal 352.000 deeltjes per kubieke meter bevatten voor deeltjes van 0,5 micrometer of groter, en maximaal 2.930 deeltjes per kubieke meter voor deeltjes van 5 micrometer of groter. Naast deeltjesconcentraties gelden ook eisen voor luchtwisseling, temperatuur, vochtigheid en overdruk.

De meest relevante luchtkwaliteitseisen op een rij:

  • Deeltjesconcentratie: maximaal 352.000 deeltjes/m³ (≥ 0,5 µm) en 2.930 deeltjes/m³ (≥ 5 µm)
  • Luchtwisselingen: doorgaans 60 tot 90 luchtwisselingen per uur, afhankelijk van de toepassing
  • Luchtfiltratie: HEPA-filters (minimaal H14) zijn standaard voor klasse 7-ruimtes
  • Overdruk: een positieve overdruk ten opzichte van aangrenzende ruimtes voorkomt instroom van onzuivere lucht
  • Temperatuur en vochtigheid: worden geregeld op basis van het productieproces, maar liggen doorgaans tussen 18 en 22 graden Celsius en 30 tot 60% relatieve vochtigheid

De exacte eisen worden altijd vastgelegd in een zogeheten User Requirement Specification (URS), afgestemd op het specifieke productieproces en de toepasselijke regelgeving, zoals GMP- of FDA-richtlijnen.

Wat zijn de eisen aan materialen en afwerking in een klasse 7-ruimte?

In een klasse 7-cleanroom moeten alle materialen voor wanden, vloeren en plafonds glad, niet-poreus en gemakkelijk reinigbaar zijn. Ze mogen geen deeltjes afgeven, moeten bestand zijn tegen reinigingsmiddelen en desinfectantia, en mogen geen schuilplaatsen bieden voor vuil of micro-organismen.

Veelgebruikte materialen en afwerkingen zijn onder meer:

  • Wanden: sandwichpanelen met een gecoat staaloppervlak of HPL-afwerking, met afgeronde hoeken en naadloze aansluitingen
  • Vloeren: epoxy- of polyurethaan gietvloeren met een antistatische of geleidende afwerking, afhankelijk van de toepassing
  • Plafonds: verlaagde systeemplafonds met geïntegreerde verlichtingsarmaturen en HEPA-filterkassetten
  • Deuren en doorgangen: luchtdichte schuif- of klapdeuren, bij voorkeur met een sluissysteem (airlock) voor personen en materialen

Ook technische installaties, zoals leidingen, kabels en bevestigingen, worden zo uitgevoerd dat ze minimale turbulentie veroorzaken en eenvoudig schoon te houden zijn. De keuze van materialen is altijd afhankelijk van de specifieke sector en de toepasselijke normen.

Hoe verschilt klasse 7 van klasse 6 en klasse 8?

Het belangrijkste verschil tussen ISO-klasse 6, 7 en 8 zit in de toegestane deeltjesconcentratie: hoe lager het ISO-nummer, hoe strenger de eisen en hoe schoner de ruimte. Klasse 6 is aanzienlijk strenger dan klasse 7, terwijl klasse 8 minder hoge eisen stelt aan luchtzuiverheid.

Een overzicht van de drie klassen op basis van ISO 14644-1:

  • ISO-klasse 6: maximaal 35.200 deeltjes/m³ (≥ 0,5 µm) — geschikt voor gevoeliger processen, zoals bepaalde farmaceutische productie of precisie-optica
  • ISO-klasse 7: maximaal 352.000 deeltjes/m³ (≥ 0,5 µm) — breed inzetbaar voor farmaceutische verpakking, medische hulpmiddelen en hightech assemblage
  • ISO-klasse 8: maximaal 3.520.000 deeltjes/m³ (≥ 0,5 µm) — minder streng, geschikt voor minder kritische processen of als voorruimte bij hogere klassen

In de praktijk worden klasse 8-ruimtes vaak gebruikt als gowning- of sluisruimte voor een klasse 7-cleanroom. De overgang tussen klassen creëert een getrapt systeem van contaminatiebeheersing, waarbij de reinheid stapsgewijs toeneemt naarmate je de kern van de productieruimte nadert.

Hoe wordt een klasse 7-cleanroom gecertificeerd en getest?

Een klasse 7-cleanroom wordt gecertificeerd volgens ISO 14644-2, waarbij een geaccrediteerde partij de deeltjesconcentratie in de ruimte meet via een vastgesteld monsternameschema. De meting vindt plaats in de operationele staat van de ruimte, en de resultaten worden vastgelegd in een certificeringsrapport.

Het certificeringsproces omvat doorgaans de volgende stappen:

  1. Deeltjesmeting: met een gekalibreerde deeltjesteller worden op meerdere meetpunten de deeltjesconcentraties bepaald
  2. HEPA-filtertest: een integriteitstest (DOP- of PAO-test) controleert of de filters correct functioneren en geen lekken vertonen
  3. Luchtsnelheidsmeting: de luchtsnelheid bij de uitblaasopeningen wordt gemeten en vergeleken met de ontwerpspecificaties
  4. Overdrukcontrole: de drukopbouw ten opzichte van aangrenzende ruimtes wordt geverifieerd
  5. Hersteltest: optioneel wordt gemeten hoe snel de ruimte na een verstoring terugkeert naar de gewenste reinheidsklasse

Na de initiële certificering schrijft ISO 14644-2 voor dat periodieke hercontroles plaatsvinden, doorgaans jaarlijks of halfjaarlijks, afhankelijk van de risicoklasse van het proces. Zo blijft de ruimte aantoonbaar voldoen aan de geldende normen.

Wat kost het bouwen van een klasse 7-cleanroom?

De bouwkosten van een klasse 7-cleanroom variëren sterk en zijn afhankelijk van factoren zoals oppervlakte, gewenste afwerking, installatiecomplexiteit en de specifieke sectoreisen. Als globale richtlijn kun je denken aan een bandbreedte van enkele duizenden tot tienduizenden euro’s per vierkante meter, waarbij kleinere en meer gespecialiseerde ruimtes relatief duurder uitvallen per eenheid.

De belangrijkste kostendrijvers zijn:

  • Oppervlakte en hoogte: grotere ruimtes profiteren van schaalvoordelen, maar vereisen meer installaties
  • HVAC-installatie: het luchtbehandelingssysteem met HEPA-filters en de benodigde luchtwisselingen vormt vaak de grootste kostenpost
  • Materiaalkeuze: hoogwaardige wand- en vloermaterialen met specifieke chemische bestendigheid verhogen de investering
  • Regelgeving en documentatie: GMP-conform bouwen vereist uitgebreide kwalificatie- en validatiedocumentatie, wat extra tijd en kosten met zich meebrengt
  • Locatie en bouwkundige aanpassingen: een nieuwbouwsituatie verschilt aanzienlijk van een renovatie of een installatie rondom bestaande apparatuur

Naast de initiële investering is het verstandig rekening te houden met terugkerende kosten voor onderhoud, filtervervanging en periodieke certificering. Een goed ontworpen cleanroom met de juiste installaties beperkt deze operationele kosten op de lange termijn.

Hoe CTC Solutions helpt bij de realisatie van een klasse 7-cleanroom

Een klasse 7-cleanroom laten bouwen is een complex traject waarbij bouwkunde, installaties, normering en proceskennis naadloos op elkaar moeten aansluiten. Wij begeleiden dit traject volledig, van het eerste adviesgesprek tot de oplevering en nazorg.

Wat wij voor je regelen:

  • Pre-engineering en ontwerp op basis van jouw classificatie-eisen en bedrijfsprocessen
  • Coördinatie van alle bouwkundige en installatietechnische partijen vanuit één aanspreekpunt
  • Selectie en toepassing van de juiste materialen, HEPA-systemen en afwerkingen
  • Volledige documentatie voor GMP-, FDA- of andere sectorspecifieke certificeringstrajecten
  • Begeleiding van de ISO 14644-certificering en periodiek onderhoud na oplevering

Of het nu gaat om een kleine cleanroom van enkele tientallen vierkante meters of een grootschalige productieomgeving: wij verzorgen het complete traject. Neem contact op met CTC Solutions voor meer informatie voor een vrijblijvend gesprek over jouw project en ontdek wat wij voor jouw organisatie kunnen betekenen.