Wat is ISO 14644?

Werkt u in een gereguleerde industrie en krijgt u te maken met cleanrooms? Dan bent u ongetwijfeld de term ISO 14644 tegengekomen. Deze internationale norm vormt wereldwijd de ruggengraat van cleanroomclassificatie en contaminatiebeheersing. Of u nu een cleanroom wilt bouwen, certificeren of onderhouden, kennis van ISO 14644 is onmisbaar.

In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over ISO 14644, van de basisprincipes tot de praktische toepassing bij certificering en classificatie.

Wat is ISO 14644 en waarvoor dient deze norm?

ISO 14644 is een internationale norm die de eisen, meetmethoden en classificaties voor cleanrooms en aanverwante gecontroleerde omgevingen vastlegt. De norm biedt een wereldwijd erkend kader waarmee organisaties de luchtkwaliteit, deeltjesconcentratie en omgevingsomstandigheden in een cleanroom objectief kunnen meten, beoordelen en vergelijken.

De norm dient als gemeenschappelijke taal tussen ontwerpers, bouwers, gebruikers en toezichthouders. Zonder een gestandaardiseerde meetmethode zou elke organisatie haar eigen definitie van “schoon” hanteren, wat leidt tot inconsistentie en risico’s in gevoelige productieprocessen. ISO 14644 elimineert die onduidelijkheid door concrete grenswaarden en testprocedures te definiëren.

De norm is van toepassing op cleanrooms in uiteenlopende sectoren, waaronder de farmaceutische industrie, halfgeleiderproductie, medische hulpmiddelen, voedselverwerking en de lucht- en ruimtevaart. Overal waar contaminatiebeheersing kritisch is voor productkwaliteit of patiëntveiligheid, biedt ISO 14644 het benodigde referentiekader.

Uit welke onderdelen bestaat de ISO 14644-norm?

ISO 14644 bestaat uit meerdere afzonderlijke delen, elk gericht op een specifiek aspect van cleanroomontwerp, -gebruik en -beheer. De norm is opgebouwd als een reeks documenten die samen een volledig beeld geven van hoe een cleanroom moet functioneren.

De belangrijkste onderdelen zijn:

  • ISO 14644-1: Classificatie van luchtzuiverheid op basis van deeltjesconcentratie
  • ISO 14644-2: Bewaking om de luchtzuiverheidsprestaties van een cleanroom aan te tonen
  • ISO 14644-3: Testmethoden voor cleanrooms en bijbehorende gecontroleerde omgevingen
  • ISO 14644-4: Ontwerp, constructie en inbedrijfstelling van cleanrooms
  • ISO 14644-5: Operationele procedures voor cleanrooms
  • ISO 14644-6: Woordenlijst en terminologie
  • ISO 14644-7: Afgeschermde apparaten, zoals laminaire-luchtstroomkasten
  • ISO 14644-8: Classificatie van luchtzuiverheid op basis van chemische concentratie
  • ISO 14644-9: Classificatie van oppervlaktezuiverheid op basis van deeltjesconcentratie

In de praktijk zijn ISO 14644-1 en ISO 14644-2 de meest gebruikte onderdelen, omdat zij de basis vormen voor classificatie en periodieke herkeuring van cleanrooms.

Hoe werkt de cleanroomclassificatie volgens ISO 14644-1?

ISO 14644-1 classificeert cleanrooms op basis van het maximaal toegestane aantal deeltjes per kubieke meter lucht, uitgedrukt in ISO-klassen van ISO 1 (meest schoon) tot ISO 9 (minst schoon). Hoe lager het ISO-klassenummer, hoe strenger de eisen aan luchtzuiverheid en hoe minder deeltjes er in de lucht aanwezig mogen zijn.

De classificatie wordt bepaald door het meten van deeltjes met een specifieke diameter, doorgaans uitgedrukt in micrometers (µm). Voor elke ISO-klasse gelden vaste grenswaarden voor deeltjesgrootten van 0,1 µm tot 5 µm, afhankelijk van de klasse.

De drie bezettingstoestanden bij meting

Een belangrijk aspect van ISO 14644-1 is dat classificatie plaatsvindt in drie verschillende bezettingstoestanden:

  • As-built: de cleanroom is opgeleverd, maar er wordt nog niet in gewerkt
  • At-rest: de installaties zijn aanwezig, maar er zijn geen mensen actief
  • Operational: de cleanroom is volledig operationeel, met personeel aanwezig

De gemeten ISO-klasse kan per bezettingstoestand verschillen, omdat menselijke aanwezigheid een significante bron van deeltjescontaminatie is. In de praktijk worden afspraken gemaakt over welke toestand leidend is voor de certificering.

Wat is het verschil tussen ISO 14644 en GMP-classificaties?

ISO 14644 en GMP-classificaties (Good Manufacturing Practice) zijn twee verschillende systemen die beide worden gebruikt voor cleanroomclassificatie, maar vanuit een ander perspectief. ISO 14644 is een technische norm gericht op deeltjesconcentratie in de lucht, terwijl GMP-classificaties zijn opgesteld vanuit farmaceutische regelgeving en ook microbiologische eisen omvatten.

GMP-classificaties, zoals vastgelegd in de EU GMP Annex 1, gebruiken de letters A, B, C en D om cleanroomklassen aan te duiden. Deze letters corresponderen globaal met bepaalde ISO-klassen, maar zijn niet volledig uitwisselbaar. GMP-klasse A komt overeen met ISO 5, klasse B met ISO 5 (at-rest) en ISO 7 (operational), klasse C met ISO 7 en klasse D met ISO 8.

Het cruciale verschil is dat GMP verder gaat dan alleen luchtdeeltjes. GMP stelt ook eisen aan microbiologische contaminatie, personeelshygiëne, schoonmaakprocedures en documentatie. ISO 14644 zegt niets over micro-organismen. Voor farmaceutische toepassingen zijn beide systemen dan ook complementair: ISO 14644 voor de technische classificatie, GMP voor de bredere operationele en microbiologische vereisten.

Wanneer is een ISO 14644-certificering verplicht?

ISO 14644-certificering is wettelijk verplicht wanneer wet- en regelgeving in uw sector dit voorschrijft, zoals bij de productie van geneesmiddelen onder EU GMP-richtlijnen of bij medische hulpmiddelen onder de MDR. Buiten wettelijke verplichtingen is certificering ook contractueel vereist wanneer klanten of auditors aantoonbare cleanroomprestaties eisen.

In de farmaceutische industrie is periodieke herkeuring verplicht op basis van ISO 14644-2, die voorschrijft hoe vaak en op welke manier de luchtzuiverheid opnieuw moet worden geverifieerd. De frequentie hangt af van de ISO-klasse en het risiconiveau van het productieproces.

Ook buiten wettelijke verplichtingen kiezen veel organisaties vrijwillig voor ISO 14644-certificering als bewijs van kwaliteit en betrouwbaarheid. In sectoren zoals halfgeleiderproductie of hightech-assemblage is certificering een standaardonderdeel van kwaliteitsborging, ook al schrijft de wet dit niet expliciet voor.

Hoe wordt een cleanroom gecertificeerd volgens ISO 14644?

Een cleanroom wordt gecertificeerd volgens ISO 14644 door een geaccrediteerde testinstantie die metingen uitvoert conform de procedures in ISO 14644-1 en ISO 14644-3. Het certificeringsproces omvat deeltjestellingen op meerdere meetpunten, berekend op basis van de vloeroppervlakte van de cleanroom, gevolgd door een statistische analyse van de resultaten.

Het certificeringsproces verloopt doorgaans in de volgende stappen:

  1. Bepaling van de gewenste ISO-klasse op basis van het productieproces en de geldende normen
  2. Vaststelling van de bezettingstoestand waarin de meting plaatsvindt
  3. Berekening van het aantal meetpunten conform de formule in ISO 14644-1
  4. Uitvoering van deeltjestellingen met een gekalibreerde deeltjesteller
  5. Statistische verwerking van de meetresultaten
  6. Rapportage en afgifte van het certificaat bij een voldoende resultaat

Na de initiële certificering schrijft ISO 14644-2 een periodieke herkeuring voor. De maximale intervallen zijn afhankelijk van de ISO-klasse: voor klassen ISO 5 en lager geldt een maximale herkeuringstermijn van zes maanden; voor hogere klassen kan dit jaarlijks zijn. Naast deeltjestellingen kunnen aanvullende tests worden uitgevoerd, zoals luchtstroomsnelheidsmetingen, HEPA-filtertests en drukverschilmetingen.

Hoe CTC Solutions u helpt met ISO 14644-certificering en cleanroombouw

Navigeren door de eisen van ISO 14644 is complex, zeker wanneer u ook te maken heeft met GMP-richtlijnen, specifieke procesbehoeften en een strakke planning. Wij ontzorgen u volledig, van het eerste ontwerp tot en met de gecertificeerde oplevering en het periodieke onderhoud.

Wat wij voor u doen:

  • Advies over de juiste ISO-klasse en classificatiestrategie, passend bij uw productieproces
  • Integraal ontwerp en bouw van de cleanroom, inclusief wanden, vloeren, plafonds en installaties
  • Coördinatie van alle betrokken disciplines en onderaannemers vanuit één aanspreekpunt
  • Begeleiding van het certificeringsproces conform ISO 14644-1 en ISO 14644-2
  • Periodiek onderhoud en herkeuring, zodat uw cleanroom continu aan de norm voldoet
  • Ondersteuning bij GMP-compliance voor farmaceutische toepassingen

Of u nu een nieuwe cleanroom wilt realiseren of een bestaande ruimte wilt laten certificeren, wij staan klaar om u te begeleiden. Neem contact op met CTC Solutions voor een vrijblijvend adviesgesprek en ontdek hoe wij uw project van begin tot eind in goede banen leiden.