Wanneer is de luchtbehandeling van een bestaande productieruimte onvoldoende?

De luchtbehandeling van een bestaande productieruimte is onvoldoende zodra de ruimte de vereiste luchtkwaliteit niet meer stabiel haalt, bijvoorbeeld door oplopende deeltjesconcentraties, een wegvallende drukcascade of terugkerende contaminatie. Vaak sluipt dit er langzaam in, doordat processen, bezetting of eisen veranderen terwijl de installatie gelijk blijft. Hieronder lees je hoe je de signalen herkent, meet, de oorzaak vindt en bepaalt welke aanpak past.

Welke signalen wijzen op onvoldoende luchtbehandeling in de productie?

De belangrijkste signalen zijn terugkerende afwijkingen in producten of metingen, zichtbare vervuiling, onstabiele temperatuur en luchtvochtigheid, en een ruimtedruk die niet meer op peil blijft. Wie meerdere van deze signalen tegelijk ziet, heeft vrijwel zeker te maken met een luchtbehandeling die het proces niet meer voldoende beschermt.

Let in de praktijk vooral op deze aanwijzingen:

  • Meer uitval, herwerk of afkeur zonder duidelijke procesoorzaak
  • Stof op oppervlakken, machines of producten, ook kort na het schoonmaken
  • Deuren die moeilijk open of juist te makkelijk dichtgaan door afwijkende drukverschillen
  • Schommelingen in temperatuur of luchtvochtigheid tijdens de dag
  • Afwijkingen bij audits, interne controles of klantinspecties
  • Geurhinder of zichtbare condensvorming rond kanalen en roosters

Een los signaal hoeft niet direct alarmerend te zijn. Een patroon wel. Leg daarom afwijkingen vast, zodat je kunt zien of ze samenhangen met bepaalde diensten, seizoenen of productieorders.

Hoe meet je of de luchtkwaliteit nog voldoet?

Je meet de luchtkwaliteit door de deeltjesconcentratie te bepalen met een deeltjesteller, de luchtverversing en luchtsnelheden te controleren en de drukverschillen tussen ruimtes te registreren. Samen laten deze metingen zien of de ruimte nog voldoet aan de ISO 14644-classificatie of de interne specificatie.

Een volledige beoordeling bestaat meestal uit de volgende onderdelen:

  1. Deeltjesconcentratie meten: tellingen van deeltjes per kubieke meter lucht, in rust en tijdens bedrijf.
  2. Luchtverversing en luchtstroming: het aantal luchtwisselingen per uur en de verdeling van lucht door de ruimte.
  3. Filterintegriteit: een lektest van de HEPA-filtratie om te zien of filters en afdichtingen intact zijn.
  4. Drukcascade: continue registratie van de drukverschillen tussen ruimtes.
  5. Temperatuur en luchtvochtigheid: trendmetingen over meerdere dagen, niet alleen een momentopname.

Meet bij voorkeur zowel in de situatie “at rest” als “in operation”. Een ruimte die in rust prima scoort, kan tijdens productie behoorlijk afwijken, omdat mensen, materiaal en machines zelf deeltjes veroorzaken.

Welke eisen gelden voor jouw productieproces?

De eisen hangen af van hoe gevoelig je product of proces is voor contaminatie. De internationale norm ISO 14644 deelt cleanrooms in op basis van toegestane deeltjesconcentraties. Voor veel industriële toepassingen zijn klasse 6, 7 en 8 gangbaar. Daarnaast kunnen sectorregels, zoals GMP in de farmaceutische industrie, extra voorwaarden stellen.

Een praktische manier om je eisen vast te stellen:

  • Productrisico: hoe groot is de schade als een deeltje of micro-organisme in het product terechtkomt?
  • Klant- en sectorvereisten: eisen vanuit klanten, certificeringen of wetgeving.
  • Procesverandering: zijn er nieuwe producten, hogere volumes of strengere specificaties bijgekomen sinds de huidige installatie is ontworpen?

Houd ISO 14644 en GMP uit elkaar. ISO 14644 beschrijft de luchtreinheid en de testmethoden van de ruimte zelf. GMP gaat breder over processen, procedures en documentatie in de farmaceutische productie. Voor jouw situatie kunnen beide relevant zijn, maar ze beantwoorden verschillende vragen.

Wat veroorzaakt een tekortschietende luchtbehandeling in bestaande ruimtes?

Meestal komt het door een combinatie van veroudering, gewijzigd gebruik en een installatie die oorspronkelijk niet is ontworpen voor de huidige eisen. Verstopte of lekkende filters, onvoldoende luchtverversing en een verstoorde drukcascade zijn de meest voorkomende technische oorzaken.

Veelvoorkomende oorzaken op een rij:

  • Verouderde of vervuilde filters: een hoge filterweerstand verlaagt het luchtdebiet, en lekkages laten ongefilterde lucht binnen.
  • Te lage luchtverversing: de productieruimte is intensiever in gebruik genomen dan waarvoor de installatie is gedimensioneerd.
  • Onbalans in de drukcascade: door verbouwingen, extra deuren of doorvoeren stroomt lucht de verkeerde kant op.
  • Bouwkundige lekken: naden in wanden en plafonds, open kabeldoorvoeren en slecht sluitende deuren.
  • Onvoldoende onderhoud: filters en regelingen die niet periodiek worden gecontroleerd en gekalibreerd.
  • Interne bronnen: materialen, verpakkingen en kleding die zelf veel deeltjes afgeven.

Het is verleidelijk om alleen naar de installatie te kijken, maar een deel van het probleem zit vaak in de ruimte zelf. Een luchtbehandeling kan nog zo goed zijn, als de ruimte lekt of de werkwijze veel vervuiling veroorzaakt, blijft de luchtkwaliteit achter.

Is aanpassen genoeg of is een cleanroom nodig?

Aanpassen is genoeg als de afwijking beperkt is en de ruimte bouwkundig in orde is, bijvoorbeeld bij gewijzigde filters of herijkte regelingen. Een cleanroom is nodig wanneer je een aantoonbare ISO 14644-klasse moet halen, de eisen duidelijk strenger zijn geworden of losse ingrepen het probleem niet structureel oplossen.

Gebruik deze afwegingen om te bepalen welke route past:

  • Aanpassen volstaat bij kleine afwijkingen, een recent ontworpen installatie en eisen die niet zijn veranderd.
  • Cleanroomluchtbehandeling of renovatie is passend bij structurele overschrijdingen, een nieuwe classificatie-eis of zwakke bouwkundige afwerking.
  • Een nieuwe cleanroom in de bestaande ruimte is zinvol als producten gevoeliger worden of de huidige ruimte niet te redden is met kleine ingrepen.

Een goede tussenstap is een opmeting van de huidige situatie. Die laat zien wat er aan de ruimte, de bouwkundige schil en de luchtbehandeling moet gebeuren, zodat je niet te veel of te weinig investeert. Hoe lichter de eis, hoe vaker een gerichte aanpassing voldoet. Hoe zwaarder de eis, hoe vaker een volledige cleanroom de enige duurzame oplossing is.

Hoe pak je een verbetering aan tijdens lopende productie?

Je pakt het aan door het werk te faseren, kritieke zones af te schermen en werkzaamheden af te stemmen op de productieplanning en stilstandmomenten. Zo blijft de productie grotendeels doorlopen terwijl de luchtbehandeling en de ruimte stap voor stap worden verbeterd en gevalideerd.

Een bewezen aanpak ziet er zo uit:

  1. Breng de uitgangssituatie in kaart: meet, documenteer en leg het gewenste eindresultaat vast.
  2. Maak een gefaseerd plan: bepaal welke zones wanneer worden aangepakt en welke productie kan doorlopen.
  3. Scherm contaminatie af tijdens de bouw: gebruik tijdelijke afscheidingen, onderdruk in de werkzone en strikte schoonmaakprotocollen.
  4. Plan stilstand slim: leg aansluitingen en omschakelingen in stille periodes of weekenden.
  5. Reinig, meet en valideer: controleer na elke fase de deeltjesconcentratie, filterintegriteit en drukcascade voordat je de zone weer in gebruik neemt.

Het helpt enorm als één partij het overzicht houdt over alle disciplines. Bouwkundig, elektrotechnisch en werktuigbouwkundig werk grijpen op elkaar in, en juist op de overgangen ontstaan de vertragingen en de contaminatierisico’s.

Hoe helpt CTC Solutions bij een onvoldoende luchtbehandeling?

Wij brengen eerst in kaart waar het misgaat en bepalen samen met jou of aanpassen volstaat of dat een cleanroom nodig is. Daarna nemen we het hele traject uit handen, als hoofdaannemer en met één aanspreekpunt. Bij een turnkey cleanroom ontzorgen we je van ontwerp tot en met de nazorg.

Dit is wat wij voor je doen:

  • Een Deep Dive en opmeting van je bestaande productieruimte, zodat de vraagstelling en uitgangspunten helder zijn
  • Ontwerp, bouw, validatie en onderhoud van cleanrooms in ISO 14644-klasse 6, 7 en 8
  • Bouwkundige aanpassingen aan de ruimte, zoals vloeren, wanden, plafonds en ophangconstructies
  • Coördinatie van alle disciplines, inclusief de installatietechniek die we met vaste partners laten uitvoeren
  • Bouwen rondom bestaande installaties, zodat je productie zoveel mogelijk kan doorlopen
  • Oplevering met rapportage en certificeringen, plus onderhoud en keuringen daarna

Twijfel je of de luchtbehandeling in jouw productieruimte nog voldoet? Neem contact op via onze website voor een vrijblijvend gesprek. We denken graag met je mee over de beste aanpak.