Hoe bescherm je een cleanroom tijdens een verbouwing?

Een verbouwing in of rondom een cleanroom is een van de meest uitdagende situaties waarmee facilitair managers en projectverantwoordelijken te maken kunnen krijgen. De combinatie van bouwactiviteiten en een gecontroleerde omgeving lijkt op het eerste gezicht tegenstrijdig, maar met de juiste aanpak is dit goed te managen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het beschermen van een cleanroom tijdens een verbouwing.

Of je nu een uitbreiding plant, een installatie vervangt of aangrenzende ruimtes renoveert: de impact op je cleanroom kan groot zijn als je er niet tijdig bij stilstaat. Hieronder vind je concrete antwoorden op de vragen die er echt toe doen.

Waarom is een cleanroom extra kwetsbaar tijdens een verbouwing?

Een cleanroom is extra kwetsbaar tijdens een verbouwing omdat bouwactiviteiten grote hoeveelheden deeltjes, stof en micro-organismen genereren die de zorgvuldig gecontroleerde omgeving kunnen verstoren. Zelfs kleine hoeveelheden contaminatie kunnen de classificatie van de ruimte in gevaar brengen en processen of producten beschadigen.

Cleanrooms functioneren op basis van een nauwkeurig afgestemd systeem van luchtfiltratie, overdruk en gecontroleerde luchtstroom. Bouwwerkzaamheden verstoren dit evenwicht op meerdere fronten tegelijk. Trillingen kunnen HEPA-filters beschadigen of verzwakken. Tijdelijke openingen in wanden of plafonds doorbreken de luchtdichtheid. Bouwverkeer brengt contaminanten van buiten naar binnen. Elk van deze factoren op zichzelf is al een risico; samen vormen ze een serieuze bedreiging voor de integriteit van de ruimte.

Bovendien geldt: hoe hoger de cleanroomclassificatie, hoe kleiner de marge voor fouten. Een ISO 5-ruimte verdraagt aanzienlijk minder verstoring dan een ISO 8-ruimte. Bij farmaceutische en medische toepassingen kunnen zelfs tijdelijke afwijkingen leiden tot productverlies, mislukte batches of het intrekken van certificeringen.

Welke risico’s brengt bouwstof mee voor een cleanroom?

Bouwstof is een van de grootste risico’s voor een cleanroom tijdens verbouwingen. Het bevat fijne deeltjes van beton, gipsplaat, hout en isolatiemateriaal die zich gemakkelijk verspreiden via luchtstromen. Deze deeltjes kunnen HEPA-filters verstoppen, neerslaan op productieoppervlakken en micro-organismen naar kritische zones transporteren.

De gevaren van bouwstof zijn niet altijd direct zichtbaar. Fijnstof met een diameter kleiner dan 1 micron blijft lang in de lucht zweven en dringt door kleine kieren en openingen. Zodra dit stof in de cleanroom terechtkomt, verspreidt het zich via het ventilatiesysteem door de hele ruimte. Het gevolg kan zijn dat filters eerder vervangen moeten worden, dat oppervlakken grondig gereinigd moeten worden of dat de ruimte opnieuw gecertificeerd moet worden.

Specifieke risico’s van bouwstof voor een cleanroom zijn onder andere:

  • Verstopping van HEPA- en ULPA-filters, waardoor de luchtfiltratie afneemt
  • Contaminatie van productieapparatuur en open proceslijnen
  • Microbiologische besmetting doordat stofdeeltjes bacteriën en schimmels kunnen meevoeren
  • Aantasting van de cleanroomclassificatie door overschrijding van deeltjeslimieten
  • Schade aan gevoelige elektronische apparatuur in high-techtoepassingen

Hoe isoleer je een cleanroom effectief tijdens bouwwerkzaamheden?

Een cleanroom effectief isoleren tijdens bouwwerkzaamheden doe je met een combinatie van fysieke barrières, drukverschilbeheer en strikte toegangscontrole. De kern van de aanpak is ervoor te zorgen dat contaminanten uit de bouwzone de cleanroom nooit kunnen bereiken, ongeacht de duur of intensiteit van de werkzaamheden.

Fysieke barrières en afscherming

De meest directe maatregel is het plaatsen van stofwanden of tijdelijke scheidingswanden tussen de bouwzone en de cleanroom. Gebruik hiervoor materialen die zelf geen deeltjes afgeven, zoals gecoat aluminium of speciaal stofwerend folie. Alle doorgangen, kabelgoten en leidingdoorvoeren moeten worden afgedicht. Zorg er ook voor dat deuren naar de cleanroom gesloten blijven en zijn voorzien van automatische sluiters.

Drukverschilbeheer

Handhaaf een positieve overdruk in de cleanroom ten opzichte van de bouwzone. Dit zorgt ervoor dat lucht altijd van de cleanroom naar buiten stroomt, en nooit andersom. Controleer het drukverschil regelmatig met gekalibreerde drukverschilmeters. Als de overdruk door de bouwactiviteiten niet gehandhaafd kan worden, is dat een signaal om de werkzaamheden tijdelijk te staken.

Toegangsprotocollen

Stel duidelijke protocollen op voor wie toegang heeft tot welke zone. Bouwpersoneel mag de cleanroom nooit betreden zonder de juiste beschermende kleding en procedures. Overweeg ook om de aanvoerroute van bouwmaterialen volledig gescheiden te houden van de cleanroomgang.

Wanneer moet je een cleanroom tijdelijk stilleggen bij een verbouwing?

Een cleanroom tijdelijk stilleggen is noodzakelijk wanneer de bouwwerkzaamheden de luchtdichtheid, het ventilatiesysteem of de structurele integriteit van de ruimte direct raken. Ook als isolatiemaatregelen de vereiste classificatie niet kunnen garanderen, is stilleggen de veiligste keuze.

Concrete situaties waarin stilleggen verstandig of verplicht is, zijn onder andere:

  • Werkzaamheden aan het HVAC-systeem of de luchtbehandeling van de cleanroom zelf
  • Het doorbreken van wanden, plafonds of vloeren die grenzen aan de cleanroom
  • Het vervangen of aanpassen van HEPA-filterinstallaties
  • Situaties waarin de overdruk niet gehandhaafd kan worden
  • Bouwactiviteiten die trillingen veroorzaken die filters of ophangconstructies kunnen beschadigen

De beslissing om stil te leggen is altijd een afweging tussen productiestilstand en het risico op productverlies of certificeringsverlies. In gereguleerde sectoren zoals de farmaceutische industrie is het risico op non-compliance doorgaans groter dan de kosten van een geplande stilstand. Plan stilleggingen daarom zo vroeg mogelijk in het projecttraject en combineer ze met gepland onderhoud om verloren tijd te beperken.

Hoe herstel en hercertificeer je een cleanroom na een verbouwing?

Na een verbouwing herstel je een cleanroom door een gestructureerde rekwalificatie uit te voeren, waarbij de ruimte stap voor stap wordt schoongemaakt, getest en opnieuw gecertificeerd. Dit proces volgt de geldende normen, zoals ISO 14644, en sluit aan bij de specifieke classificatie-eisen van de ruimte.

Het herstelproces bestaat doorgaans uit de volgende stappen:

  1. Grondige reiniging: Verwijder al het bouwstof en alle contaminanten van alle oppervlakken, inclusief wanden, vloeren, plafonds en apparatuur. Gebruik reinigingsmethoden die passen bij de cleanroomclassificatie.
  2. Filterinspectie en vervanging: Controleer alle HEPA- en ULPA-filters op beschadiging en vervuiling. Vervang filters die niet meer aan de specificaties voldoen.
  3. Lektest van het filtersysteem: Voer een DOP- of PAO-test uit om te controleren of er na de bouwactiviteiten geen lekken zijn in het filtersysteem.
  4. Deeltjestelling: Meet de deeltjesconcentratie in de ruimte om te verifiëren dat de vereiste ISO-klasse wordt gehaald.
  5. Microbiologisch onderzoek: Neem oppervlakte- en luchtmonsters om te bevestigen dat er geen microbiologische besmetting heeft plaatsgevonden.
  6. Hercertificering: Laat een gecertificeerde partij de ruimte officieel herclassificeren en documenteer alle testresultaten voor het kwaliteitsdossier.

Documentatie is een cruciaal onderdeel van dit proces. In gereguleerde omgevingen moeten alle stappen traceerbaar zijn en worden opgeslagen als onderdeel van het kwaliteitsmanagementsysteem. Zorg dat je vóór de verbouwing al een baseline hebt vastgelegd van de prestaties van de ruimte, zodat je na afloop kunt aantonen dat de situatie gelijkwaardig of beter is dan daarvoor.

Hoe CTC Solutions helpt bij het beschermen van uw cleanroom tijdens een verbouwing

Een verbouwing in of rondom een cleanroom vraagt om een partner die zowel de bouwkundige als de installatietechnische kant begrijpt. Wij begeleiden dit soort projecten van begin tot eind, zodat u zich geen zorgen hoeft te maken over de coördinatie tussen disciplines of het bewaken van uw classificatie-eisen.

Wat wij voor u kunnen doen tijdens een verbouwingstraject:

  • Het opstellen van een risicoanalyse en isolatieplan voorafgaand aan de start van de werkzaamheden
  • Het coördineren van alle bouwkundige en installatietechnische partijen vanuit één aanspreekpunt
  • Het bewaken van de cleanroomintegriteit gedurende de gehele verbouwingsperiode
  • Het uitvoeren van de reiniging, rekwalificatie en hercertificering na afloop
  • Het volledig documenteren van het traject conform ISO 14644 en GMP-eisen

Of het nu gaat om een kleine aanpassing of een grootschalige turnkey cleanroom uitbreiding, wij zorgen ervoor dat uw cleanroom beschermd blijft en na afloop direct weer operationeel is. Neem contact met ons op om uw verbouwingsproject te bespreken en ontdek hoe wij het traject voor u inzichtelijk en beheersbaar maken.