In een modulaire cleanroom werk je kabels en leidingen weg door ze te laten lopen in het plenum boven het plafond, in technische schachten of in wandpanelen, en ze via luchtdichte doorvoeren door de panelen te leiden. Zo blijft de ruimte vrij van stofnesten en lekkages. Het belangrijkste is dat je al in het ontwerp bepaalt welke route elke leiding krijgt. Hieronder lees je de belangrijkste vragen en antwoorden over het wegwerken van kabels en leidingen in een modulaire cleanroom.
Welke eisen gelden voor kabels en leidingen in cleanrooms?
Kabels en leidingen in een cleanroom moeten deeltjesarm, goed te reinigen en luchtdicht aangesloten zijn. Ze mogen geen vezels afgeven, geen vuil vasthouden en de overdrukbalans van de ruimte niet verstoren. De exacte eisen volgen uit de ISO 14644-klasse waarvoor de ruimte is ontworpen.
In de praktijk betekent dit dat je kiest voor gladde, afwasbare materialen zoals roestvast staal of gecoate kunststof. Open kabelgoten met veel hoeken en richels vormen een risico, omdat stof zich daar ophoopt en moeilijk te verwijderen is. Voor klassen 6, 7 en 8, de klassen die in de industrie het meest gangbaar zijn, geldt: hoe minder leidingwerk er in de schone zone zichtbaar blijft, hoe beter de contaminatiebeheersing.
Let ook op de volgende punten bij het kiezen van leidingen en kabels:
- Materiaal: bij voorkeur halogeenvrij en vezelvrij, met een gladde buitenkant.
- Reinigbaarheid: geen onnodige verbindingen, beugels of schroefdraad in de schone zone.
- Afdichting: elke doorvoer moet de luchtdichtheid van het paneel behouden.
- Brandveiligheid: doorvoeren door brandwerende scheidingen vragen om gecertificeerde afdichtingen.
Waar leg je leidingen en kabels in een modulaire cleanroom?
Je legt leidingen en kabels bij voorkeur buiten de schone zone: in het plenum boven het plafond, in technische gangen naast de cleanroom of in verticale schachten. Zo komt het vuil dat bij installatiewerk vrijkomt nooit in de schone ruimte terecht, en blijft de ruimte zelf strak en eenvoudig te reinigen.
Het plenum is de meest gebruikte route. Dat is de ruimte tussen het cleanroomplafond en de bouwkundige constructie erboven. Hier lopen elektrakabels, datakabels, perslucht, vloeistofleidingen en luchtkanalen. Een tweede veelgebruikte optie is de servicegang, een ruimte langs de cleanroom waar apparatuur en leidingwerk bereikbaar zijn zonder dat je de cleanroom hoeft te betreden.
Is er onvoldoende hoogte of ruimte, dan kunnen holle wandpanelen of speciale installatiewanden uitkomst bieden. Sommige modulaire systemen hebben panelen met een ingebouwde leidingruimte. Dit vraagt wel om goede afstemming met de constructie en de capaciteit van de panelen.
Hoe voer je leidingen luchtdicht door cleanroompanelen?
Je voert leidingen luchtdicht door cleanroompanelen met gecertificeerde doorvoerkokers, flenzen of kabeldoorvoersystemen die met kit of afdichtmateriaal aan het paneel zijn aangesloten. Zo blijft de overdruk behouden en komt er geen ongefilterde lucht binnen via spleten rond de leiding.
Het proces verloopt meestal in een vaste volgorde:
- Bepaal in het ontwerp de exacte positie en diameter van elke doorvoer, zodat panelen vooraf kunnen worden voorbewerkt.
- Maak de uitsparing netjes en met een gladde randafwerking, zodat er geen losse deeltjes of scherpe randen achterblijven.
- Plaats de doorvoer of het hulpstuk dat bij het type leiding en paneel hoort.
- Dicht alle naden af met een cleanroomgeschikte kit en controleer de afwerking visueel.
- Test de luchtdichtheid van de ruimte na installatie, voordat de validatie start.
Voor kabels in grotere aantallen werken modulaire kabeldoorvoersystemen met meerdere inzetstukken goed. Daarmee kun je later kabels toevoegen zonder de afdichting open te breken. Voor brandwerende wanden gelden aanvullende eisen, waarbij de doorvoer dezelfde brandwerendheid moet hebben als het paneel.
Wat is het verschil tussen inbouw- en opbouwleidingen?
Bij inbouwleidingen loopt het leidingwerk verborgen in wanden, plafonds of schachten; bij opbouwleidingen loopt het zichtbaar over het oppervlak. Inbouw geeft een gladder, beter reinigbaar oppervlak en past bij strengere klassen. Opbouw is goedkoper en flexibeler, maar vraagt meer reinigingsaandacht.
Inbouwleidingen zijn de standaard voor cleanrooms waar contaminatiebeheersing voorop staat. Het oppervlak in de ruimte blijft vlak, er zijn weinig hoeken waar stof zich ophoopt en reinigen gaat sneller. Het nadeel is dat wijzigingen achteraf meer werk vragen en dat de ruimte goed bereikbaar moet blijven voor onderhoud.
Opbouwleidingen worden vooral gebruikt in lagere eisenklassen of in ondersteunende ruimtes zoals sluizen, opslag of technische zones. Ze zijn eenvoudiger aan te passen, maar je moet kiezen voor een compacte, gladde uitvoering en leidingen op een afstand van de wand monteren, zodat je eromheen kunt reinigen.
Een combinatie komt ook veel voor: hoofdleidingen in het plenum en korte inbouwaftakkingen naar de processen in de ruimte zelf.
Hoe houd je leidingwerk bereikbaar voor onderhoud en uitbreiding?
Je houdt leidingwerk bereikbaar door het buiten de schone zone te plaatsen, inspectieluiken of servicegangen in te plannen en reserveruimte in doorvoeren en kabeltracés op te nemen. Zo kun je onderhoud en uitbreidingen uitvoeren zonder de cleanroom stil te leggen of te heropenen.
Een modulaire cleanroom is bedoeld om mee te groeien, dus plan verder dan de eerste inrichting. Denk aan de volgende maatregelen:
- Reserve in kabelgoten en doorvoeren: laat bijvoorbeeld een deel van de capaciteit onbenut voor toekomstige apparatuur.
- Toegang vanuit het plenum of de servicegang: zo werk je aan leidingen zonder de schone zone te betreden.
- Duidelijke markering: label leidingen, kabels en afsluiters volgens een vast systeem.
- Documentatie: bewaar actuele tekeningen en doorvoeroverzichten, zodat latere aanpassingen veilig verlopen.
Bij elke wijziging aan doorvoeren of leidingwerk geldt dat de luchtdichtheid en eventueel de classificatie opnieuw getoetst moeten worden. Plan dit mee in het onderhoudsregime.
Wie coördineert de installatie van kabels en leidingen?
De installatie van kabels en leidingen wordt gecoördineerd door één partij die bouwkundig, elektrotechnisch en werktuigbouwkundig werk op elkaar afstemt, meestal de hoofdaannemer of een onafhankelijke bouwmeester. Zonder zo’n coördinator botsen de planningen en tekeningen van de verschillende disciplines vaak.
Een cleanroom bestaat uit werk van meerdere specialisten: de wanden en plafonds, de elektra, de luchtbehandeling en de procesleidingen. Elke discipline heeft eigen wensen voor routes en doorvoeren. Een coördinator zorgt dat deze in een gezamenlijk ontwerp passen, dat de volgorde van werken klopt en dat doorvoeren op het juiste moment worden aangebracht, vóór de wanden definitief worden gesloten.
Een goede coördinatie begint al bij het bouwteam en het ontwerp. Als alle partijen vroeg aan tafel zitten, worden botsingen op tekening opgelost en niet op de bouwplaats. Dat bespaart tijd, voorkomt vervuiling door achteraf boren of zagen en levert een cleanroom op die direct door de validatie komt.
Hoe CTC Solutions helpt bij kabels en leidingen in een cleanroom
Een goed uitgewerkte leidingroute vraagt om samenwerking tussen bouwkundige en technische specialisten. Wij nemen die coördinerende rol voor onze rekening, zodat u één aanspreekpunt heeft van advies tot oplevering. Als onafhankelijke bouwmeester werken wij met een vast proces, van de eerste vraagstelling tot en met onderhoud en certificering.
Dit kunt u van ons verwachten:
- Een ontwerp waarin routes voor kabels en leidingen vanaf het begin zijn meegenomen, passend bij ISO 14644-klasse 6, 7 of 8.
- Bouwkundige aanpassingen aan de ruimte, zoals wanden, plafonds en ophangconstructies waaraan leidingwerk wordt bevestigd.
- Afstemming met onze vaste installatiepartners, zodat elektra, luchtbehandeling en doorvoeren op elkaar aansluiten.
- Kwaliteitscontrole, reiniging en validatie tijdens de uitvoering, gevolgd door oplevering met rapportage en certificeringen.
- Onderhoud en nazorg na oplevering, ook wanneer u de cleanroom later wilt uitbreiden.
Wilt u weten hoe wij dit aanpakken voor uw project? Bekijk onze turnkey cleanrooms of ga naar de website van CTC Solutions en neem contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek.