Wat zijn de bouwtechnische eisen voor een ruimte waarin een cleanroom komt?

Een ruimte geschikt maken voor een cleanroom vereist bouwtechnische aanpassingen aan de bestaande constructie, installaties en afwerking. De exacte eisen hangen af van de gewenste ISO-classificatie en het beoogde gebruik, maar in vrijwel elk geval gaat het om aanpassingen aan de luchtdichtheid, de draagconstructie, de nutsvoorzieningen en de brandveiligheid. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de bouwtechnische randvoorwaarden die bepalen of een ruimte geschikt is voor cleanroominstallatie.

Welke bouwkundige aanpassingen zijn nodig vóór de cleanroominstallatie?

Vóór de installatie van een cleanroom moet de bestaande ruimte worden beoordeeld op draagvermogen, luchtdichtheid, oppervlakteafwerking en de aanwezigheid van ongewenste bronnen van contaminatie. Wanden, vloeren en plafonds moeten glad, niet-poreus en eenvoudig reinigbaar zijn. Kieren, naden en doorgangen voor leidingen moeten worden afgedicht om ongecontroleerde luchtstromen te voorkomen.

Concreet betekent dit dat een ruimte die bouwtechnisch nog niet is voorbereid, doorgaans de volgende aanpassingen nodig heeft:

  • Afdichting van alle doorvoeren, naden en aansluitingen in wanden en plafond
  • Vervanging of coating van vloeren om porositeit en stofemissie te elimineren
  • Verwijdering van materialen die deeltjes of chemische stoffen kunnen afgeven
  • Aanpassing van bestaande installatiekanalen die niet reinigbaar of afdichtbaar zijn
  • Beoordeling van de structurele integriteit bij zware cleanroomwanden of ophangsystemen

Hoe ingrijpend de aanpassingen zijn, verschilt sterk per situatie. Een nieuwbouwruimte biedt meer vrijheid dan een bestaand industrieel pand, maar ook bestaande gebouwen kunnen met de juiste voorbereiding uitstekend geschikt worden gemaakt voor een cleanroom.

Welke eisen gelden er voor de luchtdichtheid en ventilatie van de ruimte?

De ruimte waarin een cleanroom wordt geïnstalleerd, moet voldoende luchtdicht zijn om overdruk te kunnen handhaven en ongecontroleerde instroming van buitenlucht te voorkomen. Ventilatie-eisen zijn afhankelijk van de ISO-klasse: hoe strenger de classificatie, hoe hoger het vereiste aantal luchtverversingen per uur en hoe preciezer de luchtstroom moet worden gestuurd.

Luchtdichtheid is geen optionele eigenschap, maar een functionele eis. Zonder voldoende dichtheid kan een cleanroom geen stabiele overdruk handhaven, wat betekent dat onzuivere lucht van buiten de ruimte naar binnen kan stromen bij het openen van deuren of kleine scheuren in de constructie. Dit ondermijnt de gehele werking van het filtratiesysteem.

Voor de ventilatie gelden daarnaast specifieke eisen aan:

  • De plaatsing en capaciteit van HEPA- of ULPA-filters
  • De richting van de luchtstroom (unidirectioneel of turbulent, afhankelijk van de ISO-klasse)
  • De positie van luchtinlaat en -afvoer om kortsluitstromen te vermijden
  • De mogelijkheid om de ruimte te onderhouden zonder de cleanroom te betreden

De bouwkundige ruimte moet voldoende hoogte bieden voor het installeren van een vals plafond met geïntegreerde filtereenheden, en de wanden moeten de benodigde drukverschillen kunnen weerstaan zonder te vervormen.

Hoe beïnvloedt de vloerbelasting de keuze van cleanroomwanden en -plafonds?

De vloerbelasting van de bestaande constructie bepaalt welk type cleanroomwanden en -plafonds technisch haalbaar zijn. Zware sandwichpanelen of massieve wandsystemen stellen hogere eisen aan de draagvloer dan lichtere aluminium profielsystemen. Wanneer de vloer onvoldoende draagvermogen heeft, beperkt dit de keuze aan wandopbouw en kan dit extra versterkingswerk vereisen.

Cleanroomwanden zijn er in uiteenlopende uitvoeringen, van lichte aluminium frameconstructies met gecoate panelen tot zwaardere sandwichpanelen met een isolerende kern. De keuze hangt niet alleen af van esthetische of functionele voorkeur, maar ook van het gewicht dat de vloer per vierkante meter kan dragen.

Hetzelfde geldt voor het plafond. Een zwevend cleanroomplafond met geïntegreerde verlichtings- en filtereenheden kan aanzienlijk gewicht toevoegen. Als de bestaande dakconstructie of verdiepingsvloer daarboven onvoldoende draagkracht heeft, zijn aanvullende staalconstructies of alternatieve ophangpunten nodig.

Een bouwkundige inspectie voorafgaand aan het ontwerp is daarom geen overbodige luxe, maar een noodzakelijke stap om het juiste systeem te kiezen en onverwachte meerkosten te voorkomen.

Wat zijn de eisen voor nutsvoorzieningen zoals elektra, water en gassen?

Een cleanroom stelt specifieke eisen aan elektra, water en procesgas-aansluitingen. Alle doorvoeren moeten luchtdicht worden afgedicht, leidingen moeten bestand zijn tegen de reinigingsmiddelen die in de cleanroom worden gebruikt, en installaties mogen geen deeltjes of chemische stoffen afgeven aan de omgeving.

Voor elektra betekent dit dat bekabeling bij voorkeur wordt weggewerkt in gesloten kabelgoten of wordt ingebed in de wandconstructie. Stopcontacten en schakelaars moeten vlak in de wand worden afgewerkt en voorzien zijn van afdichtingen die deeltjesemissie voorkomen. Verlichtingsarmaturen worden geïntegreerd in het plafond en zijn specifiek geschikt voor cleanroomgebruik.

Voor water en procesgas gelden aanvullende eisen:

  • Leidingen moeten van corrosiebestendig materiaal zijn, zoals roestvrij staal of cleanroomgeschikte kunststoffen
  • Doorvoeren door wanden en plafonds moeten hermetisch worden afgedicht
  • Drukregeling en filtratiesystemen voor procesgas moeten buiten de cleanroom zijn geplaatst of in een aparte technische ruimte
  • Afvoerleidingen moeten voorzien zijn van terugstroombeveiliging

Bij de voorbereiding van de ruimte is het essentieel dat alle nutsvoorzieningen al in de juiste positie worden aangelegd vóór de wanden en het plafond worden geplaatst. Achteraf aanpassingen doen in een afgewerkte cleanroom is kostbaar en kan de classificatie in gevaar brengen.

Welke brandveiligheids- en bouwvergunningseisen gelden voor een cleanroom?

Een cleanroom moet voldoen aan de brandveiligheidseisen van het Bouwbesluit, ook wanneer deze wordt geïnstalleerd binnen een bestaand gebouw. Dit omvat eisen aan brandweerstand van wanden en plafonds, vluchtwegen, rookdetectie en blusmiddelen. Afhankelijk van de omvang en het gebruik kan een omgevingsvergunning vereist zijn.

Cleanroomwanden worden doorgaans uitgevoerd in materialen met een bepaalde brandweerstandsklasse. De specifieke eis hangt af van de brandcompartimentering van het gebouw en de activiteiten die in de cleanroom plaatsvinden. Chemische processen of ontvlambare stoffen stellen hogere eisen dan een standaard assemblagecleanroom.

Voor vluchtwegen geldt dat nooduitgangen altijd vrij toegankelijk moeten zijn en dat deuren in de vluchtroute voldoen aan de geldende normen, ook al zijn ze voorzien van cleanroomspecifieke afdichtingen. Rookdetectie moet zijn afgestemd op het ventilatiesysteem, zodat bij alarm de luchtstromen correct worden gestuurd.

Of een omgevingsvergunning nodig is, hangt af van de lokale regelgeving en de aard van de aanpassingen. Inpandige cleanroominstallaties zonder wijziging van de buitengevel vallen soms onder vergunningsvrij bouwen, maar het is verstandig dit vooraf te toetsen bij de gemeente.

Hoe CTC Solutions helpt bij de bouwtechnische voorbereiding van uw cleanroom

De bouwtechnische voorbereiding van een cleanroom is een traject waarbij veel disciplines samenkomen: bouwkunde, installatietechniek, brandveiligheid en regelgeving. Wij begeleiden dit proces van begin tot eind, als onafhankelijk bouwmeester die alle betrokken specialisten coördineert en het overzicht bewaakt.

Wat wij voor u doen:

  • Bouwkundige inspectie en haalbaarheidsanalyse van de bestaande ruimte
  • Advies over de benodigde aanpassingen op het gebied van luchtdichtheid, draagvermogen en nutsvoorzieningen
  • Ontwerp van een cleanroomoplossing die aansluit op uw ISO-classificatie-eisen en bedrijfsprocessen
  • Coördinatie van alle bouw- en installatiewerkzaamheden via één aanspreekpunt
  • Begeleiding bij vergunningstrajecten en brandveiligheidseisen
  • Oplevering als turnkey cleanroom inclusief certificering en nazorg

Of het nu gaat om een cleanroom van enkele tientallen vierkante meters of een grootschalige installatie rondom bestaande productieapparatuur: wij zorgen dat de bouwtechnische basis klopt voordat de cleanroom wordt geïnstalleerd. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek en ontdek wat wij voor uw project kunnen betekenen.

Veelgestelde vragen