Wat is de invloed van buitenlucht op een cleanroom?

Een cleanroom is ontworpen om contaminatie tot een minimum te beperken, maar de buitenwereld stopt nooit met proberen naar binnen te komen. Buitenlucht bevat stofdeeltjes, pollen, micro-organismen en chemische verbindingen die in een onbeschermde ruimte direct de productkwaliteit of proceskwaliteit kunnen aantasten. Voor iedereen die in de farma, hightech of medtech werkt, is het begrijpen van deze invloed geen overbodige luxe, maar een operationele noodzaak.

In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over de invloed van buitenlucht op een cleanroom. Van de manieren waarop deeltjes binnendringen tot de juiste ISO-classificatie bij hoge externe vervuiling: na het lezen weet je precies waar de risico’s liggen en hoe je ze beheerst.

Hoe komen buitenluchtdeeltjes een cleanroom binnen?

Buitenluchtdeeltjes dringen een cleanroom binnen via vier hoofdroutes: de luchttoevoer, openingen en kieren in de bouwschil, personeel dat de ruimte betreedt, en materialen of producten die van buiten naar binnen worden gebracht. Zelfs een goed ontworpen cleanroom is kwetsbaar als een van deze routes onvoldoende is afgedicht of gecontroleerd.

De luchttoevoer is vaak de meest onderschatte route. Als de buitenlucht niet adequaat wordt gefilterd voordat deze de ruimte bereikt, brengt het ventilatiesysteem zelf de vervuiling naar binnen. Daarnaast vormt de menselijke factor een constante uitdaging: kleding, huid en haar dragen deeltjes mee die afkomstig zijn uit de buitenomgeving.

Wat zijn de meest voorkomende contaminatiebronnen van buiten?

De voornaamste externe bronnen van contaminatie zijn:

  • Fijnstof en roetdeeltjes uit verkeer en industrie in de directe omgeving
  • Biologische deeltjes zoals pollen, schimmelsporen en bacteriën
  • Chemische dampen en gassen die via de buitenlucht de ruimte bereiken
  • Vocht en condensatie die micro-organismen activeren

De locatie van een cleanroom speelt hierbij een grote rol. Een cleanroom in een industriegebied heeft te maken met een hogere concentratie aan chemische en mechanische verontreinigingen dan een faciliteit op een rustige bedrijvenlocatie. Dit beïnvloedt direct de keuze voor filtratieniveaus en de frequentie van onderhoud.

Hoe beschermt een filtratie- en ventilatiesysteem de cleanroom?

Een filtratie- en ventilatiesysteem beschermt een cleanroom door buitenlucht te reinigen voordat deze de ruimte bereikt, en door een gecontroleerde luchtstroom te creëren die deeltjes actief wegvoert uit kritische zones. De combinatie van voorfilters, HEPA-filters en een berekend aantal luchtverversingen per uur vormt de kern van dit systeem.

In de praktijk werkt het systeem in meerdere lagen. Grofstoffilters vangen grote deeltjes op bij de inlaat van buitenlucht. Daarna verwijderen fijnstoffilters kleinere partikels, en HEPA-filters (High Efficiency Particulate Air) houden deeltjes tot 0,3 micrometer tegen met een efficiëntie van minimaal 99,97 procent. Voor de meest kritische toepassingen worden ULPA-filters ingezet, die nog kleinere deeltjes tegenhouden.

Welke rol speelt het aantal luchtverversingen?

Het aantal luchtverversingen per uur bepaalt hoe snel gegenereerde of binnengedrongen deeltjes worden afgevoerd. In een ISO 7-cleanroom gaat het doorgaans om 60 tot 90 luchtverversingen per uur. Hoe hoger de vereiste reinheidsklasse, hoe groter het aantal verversingen en hoe strikter de luchtstroom moet worden gestuurd, bijvoorbeeld via laminaire stroming in ISO 5-omgevingen.

Wat is het verschil tussen overdruk en onderdruk in een cleanroom?

Bij overdruk in een cleanroom is de luchtdruk binnen hoger dan in de omringende ruimtes, waardoor lucht naar buiten stroomt bij het openen van deuren en contaminatie van buiten wordt tegengehouden. Bij onderdruk is het omgekeerde het geval: de ruimte zuigt lucht aan uit de omgeving, wat voorkomt dat gevaarlijke stoffen de rest van het gebouw bereiken.

De keuze tussen overdruk en onderdruk hangt volledig af van het type product en het risico dat je wilt beheersen. In de farmaceutische industrie werken productieruimtes voor steriele producten standaard met overdruk: het product moet worden beschermd tegen externe contaminatie. Laboratoria die met gevaarlijke of besmettelijke stoffen werken, kiezen juist voor onderdruk om te voorkomen dat die stoffen zich door het gebouw kunnen verspreiden.

Wat is een sluissysteem en waarom is het belangrijk?

Een luchtsluis, ook wel airlock genoemd, is een tussenruimte met een eigen drukniveau die de overgang tussen zones met verschillende drukken beheersbaar maakt. Bij het betreden van een overdrukruimte zorgt de sluis ervoor dat de druk in de cleanroom niet plotseling wegvalt en buitenlucht niet direct naar binnen kan stromen. Dit is een essentieel onderdeel van elk goed cleanroomontwerp.

Welke ISO-klasse is vereist bij hoge buitenluchtvervuiling?

Bij hoge buitenluchtvervuiling bepaalt niet de vervuiling zelf de vereiste ISO-klasse, maar het productieproces en de gevoeligheid van het product. Wel geldt dat een hogere externe vervuilingsgraad strengere eisen stelt aan het filtratie- en ventilatiesysteem om de gewenste ISO-klasse te handhaven, ongeacht of dat ISO 8 of ISO 5 is.

De ISO 14644-norm beschrijft de classificaties van ISO 1 (schoonst) tot ISO 9. In een industriële omgeving met veel fijnstof moet het systeem zwaarder worden gedimensioneerd om dezelfde klasse te bereiken als in een schone omgeving. Dat betekent zwaardere voorfiltratie, hogere luchtverversingsfrequenties en mogelijk aanvullende monitoring van de buitenlucht via meetstations bij de inlaat.

Hoe voorkom je contaminatieproblemen door buitenlucht in de praktijk?

Contaminatieproblemen door buitenlucht voorkom je door een combinatie van goed ontwerp, strikte procedures en regelmatig onderhoud. De technische maatregelen moeten worden aangevuld met gedragsregels voor personeel en een monitoringssysteem dat afwijkingen tijdig signaleert.

Concrete stappen die je in de praktijk kunt nemen:

  • Zorg voor meerlaagse filtratie bij de buitenluchtinlaat, afgestemd op de lokale luchtkwaliteit
  • Implementeer een sluis- of gowningsysteem, zodat personeel de cleanroom gecontroleerd betreedt
  • Voer regelmatig onderhoud en vervanging van filters uit op basis van drukvalmetingen
  • Monitor continu de partikelconcentratie binnen de cleanroom en vergelijk die met de vastgestelde grenswaarden
  • Stel een protocol op voor het inbrengen van materialen en apparatuur, inclusief reiniging en het verwijderen van verpakkingen in een sluis
  • Houd rekening met seizoensgebonden variaties in de buitenluchtkwaliteit, zoals hogere pollenconcentraties in het voorjaar

Monitoring is hierbij geen sluitpost, maar een startpunt. Wie de partikelconcentratie continu bijhoudt, ziet trends voordat ze problemen worden en kan onderhoud plannen op basis van data in plaats van vaste intervallen.

Hoe CTC Solutions helpt bij de bescherming van uw cleanroom tegen buitenlucht

Wij begrijpen dat de invloed van buitenlucht op een cleanroom een technisch complexe uitdaging is die vraagt om een integrale aanpak. Vanuit onze rol als onafhankelijk cleanroombouwmeester met jarenlange ervaring zorgen wij ervoor dat elk onderdeel van het systeem samenwerkt om externe contaminatie te beheersen. Wat wij daarvoor doen:

  • Locatieanalyse en beoordeling van de lokale luchtkwaliteit als onderdeel van de pre-engineeringfase
  • Ontwerp van een meerlaags filtratie- en ventilatiesysteem dat is afgestemd op de gewenste ISO-klasse en de externe omstandigheden
  • Integratie van overdruk- of onderdrukzones en luchtsluizen in het totaalontwerp
  • Coördinatie van alle bouwkundige en installatietechnische partijen, zodat er geen gaten vallen tussen disciplines
  • Begeleiding bij certificering en doorlopend onderhoud om de cleanroomklasse te borgen

Of je nu een nieuwe cleanroom volledig laten bouwen of een bestaande faciliteit wilt optimaliseren: neem contact met ons op en ontdek hoe wij jouw project van begin tot eind begeleiden.