Cleanrooms roepen al snel het beeld op van vaste, permanent ingebouwde ruimtes in grote productiegebouwen. Maar de praktijk is flexibeler dan veel mensen denken. Een cleanroom kan ook tijdelijk of mobiel worden ingezet, en dat opent mogelijkheden voor organisaties die niet meteen een permanente investering willen of kunnen doen. Of je nu te maken hebt met een tijdelijk project, een verbouwing of gewoon wilt testen of een cleanroom bij je processen past: de tijdelijke variant verdient serieuze aandacht.
In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over mobiele en tijdelijke cleanrooms, van de basisprincipes tot de kosten en certificeringseisen. Zo kun jij een weloverwogen keuze maken die past bij jouw situatie.
Wat is een mobiele of tijdelijke cleanroom precies?
Een mobiele of tijdelijke cleanroom is een verplaatsbare, modulaire gecontroleerde omgeving die voldoet aan dezelfde luchtzuiverings- en contaminatienormen als een vaste cleanroom, maar zonder permanente bouwkundige ingrepen. De ruimte wordt opgebouwd uit prefabpanelen, een gefilterd luchtbehandelingssysteem en een gecontroleerde in- en uitgang, en kan na gebruik worden afgebroken of verplaatst.
Het grote verschil met een permanente cleanroom zit niet in de functie, maar in de constructiewijze. Tijdelijke cleanrooms worden vaak geleverd als kant-en-klare units, als tenten met gefilterde luchttoevoer of als modulaire systemen die ter plaatse worden samengesteld. De classificatie kan variëren van ISO 8 tot ISO 5, afhankelijk van de gekozen configuratie en het beoogde gebruik. Ze zijn inzetbaar voor productie, onderzoek, kwaliteitscontrole of als tijdelijke vervanging tijdens onderhoud aan een vaste cleanroom.
Wanneer is een tijdelijke cleanroom de juiste keuze?
Een tijdelijke cleanroom is de juiste keuze wanneer de behoefte aan een gecontroleerde omgeving beperkt is in tijd, wanneer een permanente installatie niet haalbaar is of wanneer er snel opgeschaald moet worden. Denk aan situaties waarin flexibiliteit belangrijker is dan een vaste infrastructuur.
Concrete situaties waarin een tijdelijke cleanroom uitkomst biedt:
- Tijdelijke productieverplaatsing tijdens renovatie of verbouwing van een bestaande cleanroom
- Pilotprojecten of R&D-trajecten waarbij nog onduidelijk is of een permanente ruimte nodig is
- Seizoensgebonden productie in de food- of agrisector, met piekbelasting op bepaalde momenten
- Noodsituaties waarbij productiecontinuïteit gewaarborgd moet worden na een calamiteit
- Evenementen of demonstraties waarbij tijdelijk een gecontroleerde omgeving vereist is
Bedrijven in de farmaceutische en medtechsector kiezen soms ook voor een tijdelijke cleanroom als overbrugging terwijl een permanente cleanroom compleet wordt opgeleverd is. Zo blijft de productie ononderbroken draaien, zonder concessies te doen aan de vereiste omgevingskwaliteit.
Hoe werkt de installatie van een mobiele cleanroom?
De installatie van een mobiele cleanroom verloopt in fasen: locatiebeoordeling, levering van de modulaire componenten, montage van wanden en plafond, aansluiting van het HVAC-systeem met HEPA-filters en tot slot kwalificatie van de ruimte. Afhankelijk van de omvang duurt dit proces van enkele dagen tot een paar weken.
De exacte aanpak hangt af van het type tijdelijke cleanroom dat wordt gekozen. Een softwall-cleanroom, waarbij flexibele, doorzichtige wanden worden gebruikt, is het snelst te plaatsen. Een hardwall-variant met rigide panelen vraagt iets meer tijd, maar biedt betere isolatie en nauwkeurigere klimaatbeheersing. Beide typen vereisen een stabiele stroomvoorziening en een geschikte ondergrond.
Wat is er nodig op de locatie?
Voordat een tijdelijke cleanroom geplaatst kan worden, zijn een aantal randvoorwaarden belangrijk. De vloer moet vlak en schoon zijn, er moet voldoende hoogte zijn voor het luchtbehandelingssysteem en er moeten aansluitpunten zijn voor elektra. In sommige gevallen is ook een wateraansluiting nodig, afhankelijk van de processen die in de cleanroom plaatsvinden. Een goede voorbereiding van de locatie voorkomt vertraging bij de installatie.
Wat zijn de voor- en nadelen van een tijdelijke cleanroom?
Een tijdelijke cleanroom biedt snelheid, flexibiliteit en lagere initiële kosten, maar kent ook beperkingen op het gebied van duurzaamheid, aanpasbaarheid en soms ook het classificatieniveau. De keuze hangt sterk af van de duur en intensiteit van het beoogde gebruik.
Voordelen:
- Snelle beschikbaarheid, vaak binnen enkele weken operationeel
- Geen permanente bouwkundige aanpassingen aan het gebouw nodig
- Lagere initiële investering ten opzichte van een vaste cleanroom
- Verplaatsbaar naar een andere locatie indien nodig
- Geschikt als tijdelijke oplossing tijdens verbouwingen of noodsituaties
Nadelen:
- Minder stabiele klimaatbeheersing dan bij een permanente installatie
- Beperkte schaalbaarheid voor zeer hoge ISO-classificaties
- Op lange termijn duurder dan een vaste cleanroom bij langdurig gebruik
- Minder integratie met bestaande gebouwinstallaties mogelijk
Wie een tijdelijke cleanroom overweegt voor een periode van meer dan een jaar, doet er goed aan de totale kosten te vergelijken met een permanente oplossing. Soms is een modulaire, vaste cleanroom uiteindelijk voordeliger en functioneler.
Wat kost het huren of plaatsen van een tijdelijke cleanroom?
De kosten voor een tijdelijke cleanroom variëren sterk en hangen af van het formaat, de gewenste ISO-classificatie, de uitvoering en de gebruiksduur. Huren is mogelijk bij gespecialiseerde leveranciers; kopen of een modulaire unit laten bouwen is ook een optie bij langere inzetperiodes.
Een kleine softwall-cleanroom van enkele vierkante meters in een lagere ISO-klasse is relatief betaalbaar en snel beschikbaar. Een grotere hardwall-ruimte met geavanceerde luchtbehandeling en strikte classificatie-eisen vraagt een aanzienlijk hogere investering. Bij huur komen daar doorgaans kosten bij voor transport, installatie, onderhoud en eventuele kwalificatie. Het is verstandig om bij de aanvraag direct duidelijkheid te vragen over alle bijkomende kosten, zodat je een eerlijke vergelijking kunt maken.
Welke normen en certificeringen gelden voor tijdelijke cleanrooms?
Tijdelijke cleanrooms moeten voldoen aan dezelfde normen als permanente cleanrooms, afhankelijk van het beoogde gebruik. De ISO 14644-norm is de internationale standaard voor cleanroomclassificatie en geldt ongeacht of de ruimte tijdelijk of permanent is. In gereguleerde sectoren zoals farma gelden aanvullend ook GMP-richtlijnen.
Een tijdelijke cleanroom die wordt ingezet voor farmaceutische productie of medische toepassingen moet aantoonbaar voldoen aan de vereiste ISO-klasse en moet worden gekwalificeerd via een officieel testprotocol. Dit omvat onder andere deeltjesmeting, luchtstroommeting en drukverschilmeting. Zonder geldige certificering is de ruimte niet bruikbaar voor gereguleerde processen.
Voor minder streng gereguleerde toepassingen, zoals bepaalde food- of hightechomgevingen, kan de certificeringsverplichting minder zwaar zijn. Maar ook dan is het verstandig om de ruimte te laten testen en documenteren, zodat je altijd kunt aantonen dat de omgeving aan de gestelde eisen voldoet.
Hoe CTC Solutions helpt bij tijdelijke en mobiele cleanrooms
Of je nu een tijdelijke cleanroom nodig hebt als overbrugging, voor een pilotproject of als noodoplossing, wij begeleiden je van begin tot eind. CTC Solutions verzorgt het volledige traject, zodat jij je kunt richten op je eigen proces. Wat wij voor je doen:
- Advies over de meest geschikte oplossing op basis van jouw ISO-classificatie, duur en budget
- Ontwerp en coördinatie van de installatie, inclusief HVAC, wanden en gowningruimte
- Afstemming met alle betrokken bouwkundige en installatietechnische partijen
- Kwalificatie en certificering van de ruimte conform ISO 14644 en, indien van toepassing, GMP-eisen
- Onderhoud en nazorg gedurende de gebruiksperiode
Wil je weten welke tijdelijke cleanroomoplossing het beste bij jouw situatie past? Neem contact op met CTC Solutions voor een vrijblijvend adviesgesprek. We denken graag met je mee.