Wat gebeurt er in een cleanroom?

Een cleanroom is geen gewone ruimte. Wie er voor het eerst binnenstapt, merkt direct dat alles anders is: de lucht voelt anders, de materialen zien er anders uit en de procedures zijn strikt geregeld. Toch weten veel mensen niet precies wat er in zo’n ruimte gebeurt of hoe die van binnenuit werkt. In dit artikel leggen we het stap voor stap uit.

Of je nu werkzaam bent in de farmaceutische industrie, de hightechsector of de voedingsmiddelenbranche: begrijpen wat een cleanroom is en hoe die functioneert, is essentieel voor iedereen die betrokken is bij de realisatie of het gebruik ervan. We beantwoorden de meest gestelde vragen direct en concreet.

Wat is een cleanroom precies?

Een cleanroom is een gecontroleerde omgeving waarin de concentratie van luchtverontreiniging, zoals stofdeeltjes, micro-organismen en chemische dampen, tot een minimum wordt beperkt. De ruimte voldoet aan strikte classificatienormen die bepalen hoeveel deeltjes per kubieke meter lucht zijn toegestaan, afhankelijk van de toepassing.

De bekendste internationale norm voor cleanroomclassificatie is ISO 14644-1. Deze norm verdeelt cleanrooms in klassen van ISO 1 (de schoonste omgeving ter wereld, met vrijwel geen deeltjes) tot ISO 9 (vergelijkbaar met gewone buitenlucht). In de farmaceutische industrie worden daarnaast GMP-klassen gehanteerd, zoals klasse A tot en met D, die gekoppeld zijn aan specifieke productieprocessen en hygiëne-eisen.

Waarvoor worden cleanrooms gebruikt?

Cleanrooms worden ingezet in elke sector waar verontreiniging het product of het proces kan schaden. De meest voorkomende toepassingen zijn:

  • Farma en biotech: productie van medicijnen, vaccins en steriele injectables, waarbij bacteriën en deeltjes levensgevaarlijk kunnen zijn
  • Halfgeleiders en hightech: fabricage van chips en elektronische componenten, waarbij zelfs een enkel stofdeeltje een product onbruikbaar maakt
  • Medische hulpmiddelen: assemblage van implantaten en chirurgische instrumenten onder steriele omstandigheden
  • Voeding en agri: verwerking van producten waarbij hygiëne en voedselveiligheid wettelijk verplicht zijn
  • Chemie: omgevingen waar gevaarlijke stoffen strikt gescheiden moeten blijven van de buitenwereld

Wat al deze toepassingen gemeen hebben, is dat de kwaliteit van het eindproduct direct afhankelijk is van de kwaliteit van de omgeving. Een cleanroom is dan ook geen luxe, maar een noodzakelijke investering in productkwaliteit en veiligheid.

Hoe werkt een cleanroom van binnen?

Een cleanroom werkt door een combinatie van gefilterde luchttoevoer, gecontroleerde luchtstroming, speciale bouwmaterialen en strikte protocollen voor mensen en materialen. Elk onderdeel draagt bij aan het handhaven van de gewenste reinheidsklasse. De lucht wordt continu gefilterd via HEPA- of ULPA-filters die meer dan 99,99% van alle deeltjes tegenhouden.

Luchtstroming en filtratie

Het hart van een cleanroom is het luchttechnische systeem. Schone, gefilterde lucht wordt via het plafond de ruimte ingeblazen en via roosters in de vloer of de wanden afgevoerd. Dit creëert een constante luchtstroom die deeltjes continu wegvoert van het product of het werkproces. Er zijn twee hoofdtypen luchtstroming:

  • Laminaire (eenrichtings)luchtstroming: de lucht stroomt in een rechte, gecontroleerde lijn van boven naar beneden, zonder turbulentie. Dit is de strengste vorm en wordt gebruikt in de meest kritische zones, zoals ISO-klasse 1 tot en met 5.
  • Turbulente (niet-eenrichtings)luchtstroming: de lucht wordt via meerdere punten ingeblazen en mengt zich in de ruimte. Dit is geschikt voor minder kritische cleanrooms, zoals ISO-klasse 6 tot en met 8.

Bouwkundige opbouw en materialen

De wanden, vloeren en plafonds van een cleanroom zijn speciaal ontworpen om geen deeltjes af te geven en eenvoudig schoon te maken. Gladde, naadloze oppervlakken zonder kieren of hoeken waar stof zich kan ophopen, zijn de standaard. De aansluiting tussen wanden en vloer is afgerond om de schoonmaak te vergemakkelijken.

Druk is een ander cruciaal element. De meeste cleanrooms werken met een overdruk ten opzichte van de omliggende ruimtes. Hierdoor stroomt lucht altijd naar buiten wanneer een deur opengaat, in plaats van dat verontreinigde lucht naar binnen komt. In sommige gevallen, bijvoorbeeld bij gevaarlijke stoffen, wordt juist een onderdruk gehanteerd om besmetting van de buitenomgeving te voorkomen.

Mensen als grootste bron van verontreiniging

Mensen zijn veruit de grootste bron van verontreiniging in een cleanroom. Een mens verliest continu huidcellen, haren en micro-organismen. Daarom is de gowningprocedure, het aantrekken van speciale beschermende kleding, een verplicht onderdeel van het betreden van elke cleanroom. Afhankelijk van de klasse kan dit variëren van een eenvoudig haarnet en handschoenen tot een volledig gesloten overall, masker, bril en speciale cleanroomschoenen.

Hoe CTC Solutions helpt bij het realiseren van uw cleanroom

Een cleanroom bouwen is een complex traject waarbij bouwkunde, installatietechniek, luchttechniek en normering naadloos op elkaar moeten aansluiten. Wij begeleiden dit volledige traject als onafhankelijk cleanroombouwmeester met ruime ervaring, van de eerste adviesgesprekken tot de oplevering en het onderhoud daarna.

Wat wij concreet voor u doen:

  • Pre-engineering en ontwerp op maat, afgestemd op uw classificatie-eisen en bedrijfsprocessen
  • Coördinatie van alle bouwkundige en installatietechnische partners, zodat u één aanspreekpunt heeft
  • Realisatie van turnkey cleanrooms van begin tot eind, ook rondom bestaande installaties
  • Levering van alle onderdelen: gespecialiseerde wanden, vloeren, plafonds, ophangconstructies en gowningruimtes
  • Certificering en nazorg, zodat uw cleanroom blijft voldoen aan de geldende normen, zoals ISO 14644 en GMP

Wilt u weten wat een cleanroom voor uw specifieke situatie betekent? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend adviesgesprek en ontdek hoe wij uw project van begin tot eind in goede banen leiden.